განათლების რადიკალიზაცია

გამოქვეყნებულია: 16.Dec.2014

,,ძირს აკადემია'' - განათლება, ალექსანდრა აროშვილი

 

ცოდნის დაგროვება/ მონოპოლიზება


ისტორიულად, ჩვენი, როგორც კოლექტიური სუბიექტის, როგორც არაინდივიდუალური ისტორიული აქტორის მიერ მოპოვებული ცოდნა [ ცოდნა, როგორც ქმედების, როგორც განვითარების წინაპირობა ] გროვდება ვერტიკალურად, განცალკევებულად და ისტორიულადვე, არათანაბრად ხელმისაწვდომია. პრაქტიკულად, ის გროვდება ბიბლიოთეკებში, დისციპლინებში, სფეროებში და მხოლოდ გარკვეულწილადაა ხელშესახები ადამიანების გარკვეული რაოდენობისათვის, რომლებიც იცვლებიან დროთა განმავლობაში, მაგრამ მონაცვლეობენ ცოდნის მიმღებთა კონკრეტულ კატეგორიაში.

პერიოდულად, ზოგჯერ საუკუნეების მანძილზე ეს ცოდნები იყინება - ვერ მატერიალიზირდება. ყოფაში განუხორციელებლობა, ცოდნის განვითარების დროში აცდენას იწვევს კაცობრიობის მატერიალისტურ განვითარებასთან მიმართებაში. ანუ ეს ცოდნები არასდროს არ არის მთლიანად ათვისებული - ან მთლიანად გადააზრებული  - საჯაროდ არ არის დამუშავებული  და სამყარო ვითარდება თითქოს ამ ცოდნებზე დაწყდნობით, მაგრამ იქიდან გამომდინარე რომ ეს ცოდნები ჩვენ ცნობიერად არ გვაქვს, ხელი არ მიგვიწვდება, ჩვენი რეალობა სხვანაირია - და ცოდნამ, როგორც ცალკე განვითარებადმა დისციპლინამ გაგვისწრო ჩვენ, როგორც ცალკე განვითარებად ისტორიულ ობიექტებს.


რამ განაპირობა ცოდნის ჩაკეტვა მისი მონოპოლიზება ან რა იგულისხმება ცოდნის მიმღებთა გარკვეულ კატეგორიებში? - ჩაკეტვა განაპირობა : დაწყებული თავად აკადემიის, როგორც ჩაკეტილი სისტემის დაბადებიდან, ელიტების მიერ ცოდნის ჰეგემონიით საუკუნეების მანძილზე, დამთავრებული ინტელექტუალური საკუთრების ფენომენით და ასე შემდეგ. ცოდნაზე არათანაბარი ხელმისაწვდომობა ყოველთვის ქმნიდა ადამიანების გარკვეულ კატეგორიებს, რომლებიც მოქმედებდნენ მათთვის გადაცემული ცოდნით - და ისტორიული აქტორები იყვნენ მხოლოდ ისინი - და არა სხვები. სინამდვილეში, ისტორიული აქტორები ყველა ვართ და ყოველთვის ყველა უნდა ვყოფილიყავით - და არა გარკვეული, პრივილეგირებული ნაწილი ადამიანებისა. სწორედ ეს უნდა გავაცნობიეროთ სწორად - ადამიანი, არის ისტორიული აქტორი, პროცესების მონაწილე, რაც მის გარშემო ხდება. ის პოლიტიკური მონაწილეა - მაგრამ ეს დარღვეული იყო თითქმის ყოველთვის სწორედ იმიტომ, რომ აქტორები იყვნენ ისინი, ვისაც ქონდათ ცოდნა. მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების გაჩენამ და თითქოსდა ინტერნეტის მეშვეობით ცოდნის გასაჯაროებამ ამას ვერ უშველა, რადგან ეს ვერ მოერია სხვა დისკურსებს, რომლებიც იგივე ამ ინტერნეტით ვრცელდება და კვლავწარმოებადია, რომლებიც ხელს უწყობს ამ ცოდნების დისციპლინარულ გამოკეტვას, ყოფასთან ვერ დაკავშირებას და კეტავს მისი ათვისების სხვანაირ, ექსპერიმენტულ, ახალ შესაძლებლობებს.

 

ცოდნის გათავისულება და „ჰორიზონტალური გავრცელება“

საქმე იმაშია, რომ დღეს სწორედ ისეთ ისტორიულ სიტუაციაში ვართ, რომ სწორედ დღეს უნდა მოხდეს ამ ცოდნის გათავისუფლება, თუნდაც სიმბოლურად - მე რა თქმა უნდა არ ვიცი ეს როგორ მოხდება , თუმცა ამაზე ვფიქრობ ძალიან ბევრს და გარკვეულ წილად წარმომიდგენია რა მექანიზმები შეიძლება ამ პროცესს დაეხმაროს. ცოდნის ჰორიზონტალურად გავრცელებაში იგულისხმება ინსტიტუციური, აკადემიურ-იერარქიული გავრცელებიდან გამოსვლა და მისი მაქსიმალურად სრულყოფილად გავრცელების ახალი გზების ძიება. სრულყოფილად გავრცელებაში მოიაზრება თავად ამ ცოდნების დაკარგული მნიშვნელობების აღდგენა, მაგალითად, თანამედროვე განათლების სისტემაში. ეს გვჭირდება იმისთვის, (განსაკუთრებით თანამედროვე აქტივისტებს) რომ არ გავიმეოროთ ის ისტორიული შეცდომები, რასაც სხვები უშვებდნენ, გავაცნობიეროთ რომ თუკი რამე რეალური სოციალური ცვლილება მოხდება, ამაში ყველა ცნობიერად უნდა იყოს ჩართული და არა ზედაპირულად. ასეთი ცვლილებებისთვის ბრძოლის ყოველგვარი მცდელობა კრახით დამთავრდება, თუ რაიმე პოლიტიკური ან სოციალური ცვლილების განხორციელებამდე ამ ცვლილების საჭიროება ცნობიერად არ იქნება ათვისებული ადამიანების მიერ. და თუ ვინმე მკითხავს, რას ვგულისხმობ ცოდნაში, როდესაც მასზე ზოგადად ვსაუბრობ, ან მოვძებნიდი თუ არა მოკლე დეფინიციას მისთვის, ვეტყოდი რომ სწორედ ცოდნა, როგორც საერთო, როგორც ისტორიული, დაგროვებადი მონაპოვარი წარმოადგენს იმას, რაც ჩვენ დაგვეხმარება ამ ისტორიული სიტუაციიდან გამოსვლაში. ისტორიული სიტუაცია არის ექსპლუატაციის სიტუაცია , და ისტორიული ადამიანი - ჩაგრული ან პრივილეგირებული ადამიანია.


ამაში, რა თქმა უნდა, არ უნდა მოვიაზროთ ის, რომ კაცობრიობის მიერ დაგროვილი ინფორმაციის ათვისება უნდა დაიწყოს უცბად ყველამ, ან ყველა გახდეს მთელი ცოდნების მატარებელი ინფორმაციულად. მთავარია დაიწყოს პროცესი, სხვაგვარი აზროვნების პროცესი ინფორმაციის მიღებასა და გადამუშავებასთან მიმართებაში - ამ პროცესში კი ის იგულისხმება, რომ მსოფლიოს სხვადასხვა წერტილში, ადამიანებმა შეძლონ და დაიწყონ ისტორიული პროცესების მიერ მოტანილი, მნიშვნელოვანი ცოდნების გაანალიზების პროცესი . ხშირად ჩვენ ვერც კი წარმოგვიდგენია, რომ განათლებაზე შეგვიძლია ვისაუბროთ, როგორც არაინსტიტუციონალურ ფენომენზე, და განათლების სისტემაში რაღაცის შესაცვლელად შეიძლება ამ ინსტიტუციების დახვეწას შევალიოთ ძალიან დიდი რესურსი, რადგან გვგონია რომ ეს მოიტანს ცვლილებას, მაგრამ აუცილებელია განათლებას ცოტა სხვანაირად შევხედოთ, იმისთვის, რომ დავინახოთ უფრო ძლიერი შედეგი, რაც შეიძლება მოიტანოს ალტერნატიულმა გზამ , ანუ გამოვიტანოთ განათლება, როგორც პროცესი, და განათლება როგორც ცნება , როგორც ფენომენი აკადემიური ჩარჩოდან, ინსტიტუციონალური თუ სახელმწიფო სტრუქტურებიდან და ისე შევხედოთ მას.

 


განათლების დეფინიცია დღეს


რა თქმა უნდა, დღეს განათლების დეფინიცია არის - კონკრეტულ სპეციალისტებად ადამიანების მომზადების, შემდგომი დასაქმების, ან შემდგომი განათლებულობის, ან ზოგად „ცოდნებზე“ წარმოდგენის შექმნის პოტენციური გზა, ან უბრალოდ ჩვეულებრივი ნაწილი ჩვენი ცხოვრების, რომელიც უნდა გაიარო რაღაც ეტაპამდე, რომ მერე წარმატებაში დაგეხმაროს. ეს ისეთივე გასავლელი საფეხურია, როგორც გარდატეხის ასაკი ან რამე სხვა. სინამდვილეში, განათლება ბევრად მნიშვნელოვანია და მნიშვნელოვანია იმდენად, რამდენადაც ეს არის ერთადერთი მექანიზმი, რომელსაც შეუძლია მართლა დაუპირისპირდეს არსებულ სტატუს ქვოს, გაბატონებულ დისკურსებს. ეს ძალიან მნიშვნელოვანია - ცოდნა და ცოდნის გამოყენება არის ყველაზე მთავარი იარაღი ცვლილებების მისაღწევად. მე არ ვისაუბრებ ბევრს იმაზე, თუ დღევანდელ პოლიტიკურ და ეკონომიკურ წყობაში და განათლების ნეოლიბერალურ რეფორმიზმში რად იქცევა ცოდნა, ან თავად განათლების პროცესი, მაგრამ ცხადია რომ ცოდნის საფუძვლიანი მიღება და მისი რაციონალურად გამოყენება აქ შეუძლებელია, ისევე როგორც შეუძლებელია ნამდვილი განათლების პროცესში ჩართვა - რასაც ჰქვია ცოცხალი განათლება, დინამიური, ცვლილებებით სავსე პროცესი, კვლევის და აზროვნების, რეალობის შესწავლის პროცესი, მოქმედების პროცესი. რა თქმა უნდა, ეს მთლიანად დარღვეულია.


ცოდნის აკადემიიდან გამოტანა, ალტერნატიული საგანმანათლებლო სივრცეები, ქუჩის აკადემიები და ყველა სხვა ტიპის არალეგალური განმანათლებლობა არ არის ახალი თემა, არსებობს ამის მრავალი და სხვადასხვაგვარი პრაქტიკები ისტორიაში, თუმცა დღეს ასეთი აქტივიზმი განსაკუთრებით საჭიროა რადგან დღეს ჩვენ განსაკუთრებული გამოწვევების წინაშე ვდგავართ.
ჩვენ ვდგავართ ისეთი ტიპის გამოწვევების წინაშე, რომელზე პასუხიც თითქმის შეუძლებელია, რადგან ეს გამოწვევები აღარ მოდის ერთი წყაროდან. აღარ არის ისეთი განსაზღვრული, როგორიც შეიძლებოდა ადრე ყოფილიყო: ისინი ერთმანეთში ჩახლართული, გაუგებარი პროცესებია, რომლებიც ჩვენ უნდა ამოვხსნათ. ეს სიტუაცია პოლიტიკურად და სოციალურად ისეთივე უნიკალურია, როგორც ყველა დანარჩენი ცალკეული ისტორიული სიტუაცია, თუმცა ეს ნაწილია მთლიანი ისტორიული მოცემულობისა, რომელიც ჩვენ აუცილებლად უნდა აღვიქვათ ერთ მთლიანობად. ეს უნიკალური სიტუაცია მაგალითად, სპეციფიურია იმ მხრივ, რომ დღეს წინააღმდეგობა მთლიანად ტრაფარეტულია, წინააღმდეგობა საშიში აღარ არის - რადგან წინააღმდეგობა აღარ არის წინააღმდეგობა - წინააღმდეგობა მოქცეულია იმ დომინანტური დისკურსებისა და პოლიტიკური სისტემის აზროვნების ლოგიკაში, სადაც ის ვერ იქნება განსხვავებული შინაარსის, ცვლილების შემცველი შინაარსის მატარებელი. თითქმის ყველა პოზიცია, რომელსაც დღეს აფიქსირებენ „წინააღმდეგობრივი“ ჯგუფები, საკუთარი მნიშვნელობისგან არის დაცლილი და ჩვენ ამ ცნებების, მოქმედებების თუ კონცეფციების აღდგენა უნდა შევძლოთ ჩვენს ცნობიერებაში - მათი ნამდვილი შინაარსების, იმისთვის რომ რეალობის და რეალობიდან გამოღწევის პერსპექტივების დანახვა შევძლოთ.


ჩვენ დღეს სახეზე გვაქვს დისკურსული გავლენები, რომლებიც მთლიანად ცლიან ადამიანებს კრიტიკული აზრისაგან და ქმნიან ისეთ შეზღუდულ სიტუაციებს, სადაც წინასწარგანსაზღვრულია პოზიციონირება და შესაბამისად რეალობა იქმნება ამ აბსტრაქტული წარმოდგენებით, მაშინ როდესაც რეალური პრობლემები აბსოლუტურად დამალულია დღის წესრიგში. შეზღუდული სიტუაციები ის სიტუაციებია, რის იქითაც ადამიანებს აღარ შეუძლიათ საკუთარი თავის წარმოდგენა - ანუ ისინი იწყებენ ჩაგვრასთან შეგუებას და ტრაფარეტული წინააღმდეგობრივი გზებით, სიმულაციური პოზიციონირებით ცდილობენ ამას წინ აღუდგნენ - რასაც არ მოაქვს არავითარი ცვლილება.

გზა ამ დისკურსული გავლენებისგან გათავისუფლებისა დგას იმ თეზისზე, რომელზეც ქვემოთ ვისაუბრებ - ეს არის ცნობიერების გახსნის პროცესი - ეს არის კრიტიკული აზროვნების განვითარების პრაქტიკა და ასევე ეს დგას ავტონომიურ თეორიაზე, რომელსაც ასევე ქვემოთ გავშლი ვრცლად - ავტონომიის - როგორც დამოუკიდებელი პროცესის წარმოებაზე.


უნიკალურია დღევანდელი სიტუაცია იმ მხრივაც, რომ ძალიან მასშტაბურ და კომპლექსურ პრობლემასთან გვაქვს საქმე, როდესაც ვსაუბრობთ ნეოლიბერალურ განათლების სისტემაზე. ამაში მხოლოდ ის არ უნდა მოვიაზროთ, რომ უნივერსიტეტი საბაზრო ლოგიკით მოქმედებს, იქცა კაპიტალისტურ საწარმოდ, სტუდენტი მომხმარებელია და ა.შ. ეს არ არის ადვილად მოგვარებადი, რადგან ამ პროცესში თავად სწავლების პროცესი და ცოდნის აგებულება ისე შეიცვალა, რომ ძალიან რთულია ამას შედეგიანად ებრძოლო და ამას ჭირდება სერიოზული მუშაობა. რას ვგულისხმობ ცოდნის აგებულებისა და სწავლების პროცესის მუტაციაში:

 

სემიოკაპიტალიზმი - ნეოლიბერალური განათლება


გარდა იმისა, რომ თანამედროვე საგანმანათლებლო სისტემები ფუნდამენტური ძრავია კაპიტალის კლავწარმოებისა, ჩვენ შეგვიძლია წარმოვიდგინოთ რომ ისინი არის ერთგვარი ლაბორატორია, სადაც იქმნება ბრენდირებული ეპისტემოლოგიები. ცოდნის სისტემები. [სემიოკაპიტალიზმი; შინაარსების წარმოება] წარმოიდგინეთ რომ ეს არის ლაბორატორია, სადაც ხდება ცოდნის სისტემათა დაფასოება და განსაზღვრა, ბრენდირება - ფაქტიურად ეს მათი შინაარსისაგან დაცლაა (რაც მოჰყვება, როგორც წესი ბრენდირებას როგორც ასეთს, ყველგან - ანუ საგნის შინაარსს ანაცვლებს ბრენდის შინაარსი) ანუ, რა ტიპის ცოდნაც კი არ იწარმოება უნივერსიტეტში, თუ ის იწარმოება ამ ბრენდირებული ეპისტემოლოგიის სახით, მის ნამდვილ შინაარსს არავითარი აზრი არ გააჩნია. კარგად რომ მივხვდეთ ეპისტემოლოგიაში რას ვგულისხმობთ - როდესაც ვსაუბრობთ ზოგადად ცოდნაზე - კრებითად, ეს ბუნდოვნად აღსაქმელია, შეგვიძლია ვისაუბროთ კონკრეტულ მიმართულებებზე, ანუ ცოდნა ცალ-ცალკე ცოდნებად დავშალოთ და მოვიყვანოთ მაგალითები, მაგრამ იმისთვის რომ მთლიანობაში დავინახოთ ის, როგორც არა ინფორმაციის ერთობლიობა, არამედ როგორც მთლიანი სტრუქტურა, ლინგვისტური და მენტალური სისტემა, აზროვნების ლოგიკის ჩათვლით, უნდა წარმოვიდგინოთ ეპისტემე, რომელიც გულისხმობს ცოდნის სისტემას, ანუ ცოდნის გარშემო რადიუსში არსებულ ლოგიკურ მსჯელობებს და მთელ ვერბალურ თუ არავერბალურ დაშვებებს ამ ცოდნასთან მიმართებაში. და ჩვენ შეგვიძლია დავინახოთ როგორ კარგად ფლობენ ამას თანამედროვე უნივერსიტეტები (განსაკუთრებით, კერძო) - მათთვის საჭირო შედეგის საწარმოებლად.
ეს არ არის ასევე ცოდნის მონოპოლიზების პრობლემა მხოლოდ, ეს შემდგომი პრობლემაა - რომ ამ მონოპოლიზების პროცესში ის ტრანსფორმირდება, იცვლის შინაარსს - დაახლოებით ისე, როგორც პრივატიზაციაში მყოფი ადგილი ან შენობა იცვლს სახეს მფლობელის ინტერესის შესაბამისად - დაახლოებით ასეთი პროცესია.მაგალითად შეგვიძლია მოვიყვანოთ ეკონომიკის მაგალითი, როგორც მეცნიერების - რა დაემართა მას უნივერსიტეტებში - პოლიტეკონომიიდან, რომელიც იყო მეცნიერება რომელიც აღწერდა მთელი ეკონომიკური პროცესების ძალიან რთულ და ძალიან ღრმა სისტემას, თავის თავში მისი კრიტიკის, ანუ პლიტეკონომიის კრიტიკის ჩათვლით, ასეთი მეცნიერება დაყვანილ იქნა რაღაც გამოყენებით, მარტივ მექანიზმებამდე, რაც შეიძლება დღევანდელ ეკონომიკოსს დასჭირდეს და ეს მთავრდება თავისუფალი ბაზარის კონიუნქტურების სწრაფ ცვალებადობასთან ადაპტირებით. ერთი სიტყვით, ბრენდირებული ეპისტემოლოგიები ხდება ცენტრალური და საწყისი წერტილები კაპიტალის წესის გამრავლებისათვის - და შიგნითაც მუშაობს და გარეთაც - ანუ უნივერსიტეტებშიც და მის გარეთაც.

 


ცოდნა დაშორებულია ყოფას. ვინ არის სტუდენტი?

ცოდნა დაშორებულია ყოფას - ეს თავის მხრივ უწყობს ხელს იმ ტიპის ჩამოყალიბებას, რასაც ქვია აპათიური სტუდენტი - მხოლოდ იმაზე არ ვსაუბრობ , რომ თანამედროვე სტუდენტი დეპოლიტიზირებულია მთლიანად განათლების სისტემაში და მის გარეთ, მის გარშემო არსებულ სოციალურ რეალობაში, არამედ იმაზეც, რომ ის თვითონ ცოდნისადმია აპათიური განათლების პროცესშივე - აპათიურია ცოდნისადმი - როგორც რაღაც განყენებულისადმი, რასაც საერთოდ არ აქვს კავშირი მის ცხოვრებასთან, ყოველდღიურობასთან, რეალობასთან. ესეიგი სწავლის პროცესში ის იმყოფება აბსოლუტურად ფორმალურ ურთიერთობაში კურსის შინაარსთან და ნეიტრალურადაა გაშუალებული. ანუ რეალურად სწორედ ეს ცოდნის სისტემების ბრენდირება, ცოდნის სტანდარტიზება, ინდივიდუალისტურ, კერძოს კატეგორიამდე დაყვანა და ასე შემდეგ, განაპირობებს დემოტივაციის იმ კატასტროფულ ლეველს, რომელიც ჩვენ გვაქვს სახეზე სტუდენტებში და ნიშანდობლივია ისიც, თუ როგორ ცდილობენ კერძო უნივერსიტეტები ეს დემოტივაცია შეავსონ: არაადამიანური სწავლების გრაფიკით, სიმკაცრით, სტრესული გარემოთი, ყოველდღე ქუიზებით და ასე შემდეგ. ისიც ცალკე საკითხია, თუ როგორ მოქალაქეებს ზრდიან იდეოლოგიზირებული უნივერსიტეტები - კერძოები განსაკუთრებით - მომავალ ტექნოკრატ კაპიტალისტებს, კონკურენტუნარიანებს, სტრესულ გარემოში მუშაობის უნარის მქონეებს და ა.შ. - ერთი სიტყვით, ეს გაშუალებული, ნეიტრალიზებული სტუდენტი არის საერთოდ უმიმართულებო, დეზორიენტირებული. სტუდენტი აღარ არსებობს , როგორც პიროვნება, ის არსებობს როგორც სტუდენტის სტატუსის მატარებელი ცარიელი სიმრავლე, როგორც სტატისტიკა - ის მარტივად ჩანაცვლებადია - რადგან ის არ ფლობს თავის თავში არაფერს განსაკუთრებულს, ანუ არაფერს კრიტიკულს.


ერთი სიტყვით, ნეოლიბერალური განათლების სისტემა და განათლების საბაზრო ლოგიკაზე გადასვლა ძალიან კომპლექსური საკითხია და იმასაც მოიცავს, რომ გარდა ცოდნის მუტაციისა და სტუდენტის დეპოლიტიზირებულ სუბიექტად ქცევისა, ასეთი განათლების პროცესში მუტაციას განიცდის თავად სწავლების და სწავლის ეთიკაც : ურთიერთობა მასწავლებელსა და მოსწავლეს, ან სტუდენტსა და პროფესორს შორის, ურთიერთობა მასწავლებლებსა და პროფესორებს შორის ან სტუდენტებს შორის, ჯანსაღი გაცვლა-გამოცვლა, ახალი იდეების დაბადება, ორგანიზება რამის გარშემო - პრაქტიკულად მკვდარია - აქ იქმნება ინდივიდუალისტური ცოდნები კონკურენციისათვის და არაფერი ახალი - ანუ არაფერი ცვლილებისათვის.


ცალკე საკითხია, ასევე ის, თუ რა აღიქმება განათლების სისტემის პროგრესად დღეს - ბიუროკრატიული წესრიგიდან დაწყებული, დამთავრებული ინფრასტრუქტურული სიმდიდრით, პრიორიტეტულობით ბაზრისთვის საჭირო მუშახელის ან საჭირო ვიწროსპეციალისტის მიწოდების, მაგრამ თავად განათლების ხარისხი ნამდვილად აღარ არის განმსაზღვრელი. თავად განათლების დეფინიციაა შეცვლილი - აზროვნების პროცესი აღარ არსებობს - არსებობს უნარების დასწავლის პროცესი - და სწორედ ცოდნის ჰორიზონტალურ გავრცელებაში, ცოდნის აკადემიიდან გამოტანის პროცესში და ნეოლიბერალური განათლების ტიპის წინააღმდეგ ბრძოლაში მოიაზრება განათლების დეფინიციის აღდგენა - ეს არის ცოცხალი პროცესი - რომელიც გაერთიანებულია ორი ერთმანეთის შემავსებელი კომპონენტისაგან - ესენია აზროვნება და მოქმედება - ცოდნა და პრაქტიკა - რაც ქმნის ან რამაც შეიძლება მოიტანოს რეალური პროგრესი - ანუ ცვლილება.

 

ჰარდტი, ნეგრი, ბიფო


სამი უდიდესი კრიტიკოსი თანამედროვე ეკონომიკური და პოლიტიკური სისტემების, თავიანთ ნაშრომებში ბევრს საუბრობენ იმაზე, რომ განათლების კომოდოფიკაცია (გასაქონლება) უნდა განვიხილოთ, როგორც სიცოცხლისთვის, ყოფისთვის დამახასიათებელი თვისებების ერთობლიობის ( ჰეტეროგენულობის, არაკომერციულობის, დინამიურის, ცოცხალის, არაპროგნოზირებადის, შემოქმედებითის ) - დაქვემდებარება კაპიტალის ჰომოგენური ლოგიკისადმი. დაახლოებით ასეთ შედარებას აკეთებენ ისინი რომ ხაზი გაუსვან განათლების განსაკუთრებულ ხასიათს - როგორც პროცესის - მის ნამდვილ დეფინიციას. განათლება, როგორც ცოცხალი პროცესი, როგორც განვითარების საფუძველი კვდება ბაზრის მიმოცვლის პროცესში.


სამივე ავტორი ამტკიცებს, რომ ბაზრის მიერ სახელმწიფოს, პოლიტიკის, მედიის, საგანმანათლებლო და კულტურული ინსტიტუციების ათვისება მნიშვნელოვნად მოქმედებს ჩვენზე - ჩვენს ისტორიულ გამოცდილებაზე - ვგრძნობდეთ თავს დროსა და სივრცეში და ამ გამოცდილებას არყევს, რადგან ყველა მხრიდან ხელი გვეშლება დავიკავოთ ის სივრცე ან გამოვიყენოთ ის დრო, რომელიც კაპიტალისტური სისტემის გარეთაა, და დროსთან ადექვატურობა კი საბაზრო მოთხოვნებთან შესაბამისობაში ყოფნას, საბაზრო მოთხოვნებთან ადექვატურობას გულისხმობს. ეს არის სრულიად ახალი გამოცდილება და საკმაოდ ფატალური - რადგან ის არყევს ადამიანის ისტორიულ გამოცდილებას - თავს გრძნობდეს დროსა და სივრცეში.


ამ გამოცდილების შერყევამ სერიოზული გვერდითი მოვლენები მოუტანა თითქმის ყველა მანამდე არსებულ დაშვებას - ინდივიდუალური სუბიექტივიზმის ჩათვლით და კიდევ უფრო მკაცრი ზღვარი გავლო კერძოსა და საჯაროს შორის - ცნობიერად, ორივე, კერძოცა და საჯაროც გახდა კერძო. და ეს კრიზისი ყველაზე კარგად, ეს ცნობიერის კრიზისი იგრძნობა უნივერსიტეტში - ანუ პირველად ცნობიერად ამას მკაფიოდ გრძნობს სტუდენტი. შეიძლება იმიტომ, რომ განათლებას ძალიან მნიშვნელოვანი და მკაფიო დანიშნულება აქვს და მისი ასეთი გარდაქმნა ადვილად შესამჩნევია - ანუ ეს კარგად დასანახი ტყულია, ჩვენი ცხოვრების სხვა მეტწილად ბუნდოვან ასპექტებთან შედარებით.
სწორედ ეს უნდა დავიბრუნოთ ჩვენ - დროსა და სივრცეში ყოფნა კაპიტალისტური სისტემის მიღმა - რეალობის აღქმა და მისი შეცვლის მცდელობები - და ამას მოვახერხებთ მხოლოდ ორი ტექნიკით - ეს არის პაულო ფრეიერისეული ცნობიერებიზაციის პროცესი - და ავტონომიზმის თეორია - ავტონომიური სააზროვნო და სამოქმედო პროცესის შექმნა , რომელიც აღარ ემთხვევა იმ სისტემის მოლოდინებს და მისმიღმა არსებობს, რომელშიც ჩვენ ვცხოვრობთ.


„განმანათლებლობის უტოპია დამარცხდა, თუმცა ვფიქრობ,რომ თვითორგანიზებული ცოდნის გავრცელებამ უსასრულო, ავტონომიური და თვითკმარი სამყაროების შემცველი სოციალური ჩარჩო შეიძლება შექმნას“ - ფრანკო ბიფო

  1. ცნობიერებიზაცია
    ცნობიერებიზაცია - ეს არის ჩემეული თარგმანი პორტუგალიური ტერმინისა ცონსციენტიზაცაო, რომელიც თავდაპირველად გამოიყენა ბრაზილიელმა განმანათლებელმა, პაულო ფრეირმა იმ მდგომარეობის აღსაწერად, რასაც უნდა მიაღწიონ ადამიანებმა განათლების ალტერნატიული ფორმებით. ის ასევე ითარგმნება როგორც კრიტიკული ცნობიერება, თუმცა რადგან ეს ცნება ასახავს პროცესს და არა რაიმე სტატიკურ შინაარსს, მე ის პირდაპირ ვთარგმნე სიტყვა-სიტყვით, როგორც ცნობიერებიზაცია, როგორც პროცესი.
    თავად ტერმინის დეფინიცია ასეთია : „ცნობიერებიზაცია“ გულისხმობს სოციალური, პოლიტიკური და ეკონომიკური წინააღმდეგობების აღქმის სწავლას და რეალობის მჩაგვრელი ელემენტების წინააღმდეგ მოქმედებას. - ანუ ცნება მოიცავს როგორც სწავლის და აღქმის პროცესს, ასევე მოქმედების პროცესს - სწორედ ეს არის განათლების ის ორი კომპონენტი, რაზეც ზემოთ ვისაუბრეთ, ცოდნისა და პრაქტიკის გაერთიანება.
    -ჩონსციენტიზაცაო - ეტიმოლოგიურად „გაცნობიერებასთანაა“ დაკავშირებული - როგორც ზემოთ განვმარტეთ, ეს ტერმინი მოიცავს პროცესს და არა რაიმე სტატიკური შინაარსის მატერებელ ცნებას, ის მოიცავს გაცნობიერების და მოქმედების პერიოდს, რომელიც დინამიურია და ვრცელდება, და რომელიც მხოლოდ კრიტიკული რეფლექსიის გამომუშავებითაა შესაძლებელი. ეს ნიშნავს, გააცნობიერო ის სოციალური, პოლიტიკური და ეკონომიკური რეალობა, რომელშიც ცხოვრობ - გააცნობიერო როგორ მუშაობს შენს გარშემო ფუნქციონირებადი მექანიზმები, როგორ ხორციელდება ძალაუფლებრივი ურთიერთობები, როგორია წარმოების წესი იმისა, რასაც მოიხმარ, და რაზეც ხელი ვერ მიგიწვდება. გაცნობიერება კი მოქმედებასაც გულისხმობს. შეიძლება ითქვას, ყოველივე ამის გარეშე, ჩვენ უბრალოდ არაცნობიერ მდგომარეობაში ვიმყოფებით და თუ გვინდა განვითარების უფრო მაღალ საფეხურზე ასვლა, თუ გვინდა ბრძოლა განთავისუფლებისათვის, ჩვენ ცნობიერ მდგომარეობაში უნდა შევიდეთ. ეს ურთულესი პროცესია- განსაკუთრებით დღეს - იმ სიტუაციაში, რომელიც ზემოთ აღვწერეთ. ემანსიპაცია თავიდან დაბადებას ჰგავს და ასეთივე მტკივნეულია, მაგრამ ეს რეალურია და შესაძლებელია, შეიძლება საკმაოდ იდეალისტურად ჟღერს, მაგრამ არსებობს მაგალითები, სადაც ეს პროცესები შედგა - და ჩემი აზრით, დღეს ყველაზე მეტად ამის საჭიროება არსებობს. ამიტომაა აუცილებელი ალტერნატიული საგანმანათლებლო სივრცეები, ამიტომაა აუცილებელი განათლების სხვანაირი პრაქტიკები, სხვა სივრცეების გაჩენა - ჩვენ ავტონომიური სივრცეები უნდა შევქმნათ კრიტიკული ცნობიერების ჩამოყალიბებისათვის.
    2. ავტონომია
    ჩვენ ვხედავთ რომ არსებობს ცნობიერების კრიზისი და აქედან გამავალი ერთადერთი გზა შეგვიძლია დავინახოთ მხოლოდ ავტონომიური პროცესის შექმნაში. ეს რას ნიშნავს : არსებობს ავტონომისტური თეორია, რომლის ძირითადი პრინციპი მდგომარეობს იმაში რომ ნებისმიერმა ჩაგრულმა ჯგუფმა თავისი თავისგან ავტონომიური ინტერესის მქონე ჯგუფი უნდა შექმნას მისივე სპეციფიკიდან გამომდინარე, და მისი მოქმედება ავტონომიური უნდა იყოს დომინანტური სისტემისაგან, თუნდაც ჩვეულებრივ ყოველდღიურობაში. ანუ ცნობიერად ის აღარ არის დაქვემდებარებული იმ სისტემისადმი, რომელშიც ის არის ექსპლუატირებული. ისევე როგორც მაგალითად მუშებისათვის ავტონომიური ინტერესის გაჩენა შეიძლება იყოს კაპიტალისტური სისტემისგან გაქცევის ერთადერთი გზა - თუნდაც მათ სამუშაო ყოველდღიურობაში - ასევე სტუდენტისათვის უნდა გახდეს განათლების პროცესი ავტონომიური პროცესი - რაც საბაზრო სტანდარტებისა და უნივერსიტეტის ჰეგემონიის მიღმა იარსებებს - მხოლოდ ასე შეიძლება გადარჩეს დღეს განათლება - თუ ჩვენ შევძლებთ შევქმნათ განათლების მიღების ავტონომიური გამოცდილება - სადაც თავად განათლების პროცესის დეფინიცია იქნება სრულიად სხვა და დაუბრუნდება თავის თავდაპირველ განსაზღვრებას - შემოქმედებით, ცოცხალ პროცესს, სადაც იბადება განვითარების იდეები. ეს არ გულისხმობს ერთჯერად აქტებს, მიუხედავად იმისა, რომ ამ ავტონომიურად მოქმედებას გულისხმობს ის ყოველდღიურ პრაქტიკაში, ყველგან - ის პროცესია მიზნის მიღწევამდე - ანუ ჩვენ სულ უნდა ვიკრიბებოდეთ  სხვადასხვა სივრცეში, ვსაუბრობდეთ და გარკვეული ეტაპის შემდეგ, ჩვენ გაცილებით დიდ შედეგს მივაღწევთ, მაგალითად 2 თვის შემდეგ, ვიდრე ჩვენ ცალ-ცალკე ვაღწევთ შედეგებს ბაკალავრიატის, მაგისტრატურის და დოქტორანტურის დამთავრებისას ანუ ამ პრაქტიკას მუდმივად უნდა მივმართოთ, სულ. მარტივი წინადადებით რომ აღვწერო ეს პროცესი, ჩვენთვის მეტნაკლებად ნაცნობ ლოზუნგს „ავტონომია უნივერსიტეტს“ ასე შევცვლიდი - „ავტონომია უნივერსიტეტს“ კი არა - მეტი ავტონომიური საგანმანათლებლო სივრცეები ჩვენ. რადგან უნივერსიტეტის პოტენციალი, რომ წაახალისოს ან განავითაროს კრიტიკული აზრი, საფუძველშივე მკვდარია და ამას ვერ დააბრუნებ მარტივად, რამდენიმე რეფორმით ან სახელწმიფოს კეთილი ნებით, ეს გლობალური პროცესია. უნივერსიტეტი არაავტონომიური არ არის იმის გამო, რომ სახელმწიფო აკონტროლებს ან პოლიტიკური ელიტა ერევა, რომელსაც მოაშორებ და ის გახდება ავტონომიური ანუ აკადემიურად თავისუფალი. ეს ასე არ მოხდება, რადგან ცენზურები არ მოდის პიროვნებებისგან ან პოლიტიკური ელიტებისგან, ის თავისთავად დარეგულირებულია თანამედროვე ეკონომიკური სისტემის მიერ და ეს უნდა გავიაზროთ. ავტონომია კონკრეტული პოლიტიკური ძალებისგან კიარ სჭირდება უნივერსიტეტს, საბაზრო სტანდარტებისგან სჭირდება! ამან მოიტანა ყველა ის შედეგი რომელიც გვაქვს დღეს სახეზე - ტრაფარეტული ცოდნები, გამზადებული პოზიციები აქტივიზმისთვის, ყველა თემაზე შინაარსისგან დაცლილი მოსაზრებები, რომლებიც აღარ გადაიხედება, და შედეგად მივიღეთ ის რომ წინა საუკუნეების - 18-19-20 საუკუნეების მთელი წვლილი, მთელი ცოდნა და მთელი მოძრაობები, შედეგები, გაიყინა და დაიკარგა, რადგან დარჩა გაუაზრებელი. ამიტომაა კრიზისი ყველა იმ მოძრაობის გაგრძელების მცდელობაში, რაც მაშინ დაიწყო - კარგი მაგალითია ფემინიზმი - იდენტობის პოლიტიკამდე მივიდა საბოლოოდ და ის ემანსიპატორული შინაარსი, რაც ჰქონდა ფემინიზმს როგორც მოძრაობას საფუძველშივე, მას საერთოდ აღარ გააჩნია დღეს . დღევანდელ აქტივისტებს ჰგონიათ, რომ წინა საუკუნეების გამოცდილება, ეს ცოდნები უკვე გაიარეს და გადაიაზრეს და თანამედროვე დილემებს ხედავენ იდენტობის და პოსტ იდენტობის ზღვარზე, გონიათ რომ ახალი ცოდნები იქმნება, სინამდვილეში კი ეს ძალიან არარეალური, ილუზორული რეალობებია, ეს იმ ყალბი ინდივიდუალისტური ცნობიერების შედეგია რაზეც ზემოთ ვისაუბრეთ და საერთო არ აქვს ცოდნასთან და პრაქტიკასთან, არცერთთან ცალ-ცალკე და მითუმეტეს ორივესთან ერთად.

 

 

განათლების რადიკალიზაცია


ერთი სიტყვით, საჭიროა განათლების რადიკალიზაცია. მხოლოდ განათლების რადიკალიზაციითაა მიღწევადი ცნობიერების გახსნის პროცესი. კრიტიკული აზროვნების ჩამოყალიბება, ავტონომიური მოქმედება. მხოლოდ განათლების რადიკალიზაცია დაგვაბრუნებს ჩვენ დროსა და სივრცეში - ანუ იქ, სადაც ჩვენ თავს აღვიქვამთ ისტორიული მოცემულობის ნაწილად, და მივცემთ ლეგიტიმაციას საკუთარ თავებს, როგორც ისტორიულ აქტორებს , როგორც ცვლილებების მომთხოვნებს. კრიტიკული ცნობიერება ხალხს სოციალური უკმაყოფილების გამოხატვისკენ უბიძგებს, სწორედ იმიტომ, რომ ეს უკმაყოფილება ჩაგვრის სიტუაციის რეალური კომპონენტია. და ეს არ უნდა მოხდეს სექტანტურად. ჰორიზონტალურ გავრცელებაზე იმიტომ ვსაუბრობდი, რომ ეს უნდა იყოს რაღაცნაირად მაქსიმალურად ყველას მომცველი პროცესი, არა ჩაკეტილი. თუ ეს იქნება ჩაკეტილი პროცესი, ეს არ იქნება განათლების რადიკალიზაცია - რადგან რადიკალიზაცია ჩვენი მხრიდან სწორედ ის იქნება დღეს, რომ ამ პროცესში გაცილებით მეტი ადამიანი ჩავრთოთ. თავად ფრეიერი წერს ასეთ რამეს:
„სექტანტიზმს, რომელსაც ფანატიზმი კვებავს, კასტრაცია მოაქვს. რადიკალიზაცია , რომელიც კრიტიკული სულით საზრდოობს, ყოველთვის შემოქმედებითია. სექტანტიზმი მითებისა, და შესაბამისად, გაუცხოების სათავეა. რადიკალიზაცია აკრიტიკებს, და ამ გზით ათავისუფლებს“.


უხეშად რომ ვთქვათ, თუ საგანმანათლებლო დაწესებულებები დღეს აწარმოებენ დეზორიენტირებულ, დეპოლიტიზებულ, გაუცხოებულ, გაურკვეველ სტუდენტებს, ჩვენ საპასუხოდ უნდა ვაწარმოოთ სოციალური აქტივისტები - საერთოზე ორიენტირებული - კრიტიკული და ცნობიერ მდგომარეობაში მყოფი ავტონომიური ინტერესის მქონე სუბიექტები. თუ უნივერსიტეტი აწარმოებს ინდივიდუალისტ, მომხმარებელ ობიექტს, ჩვენ ერთმანეთი უნდა ვაწარმოოთ სოციალურ სუბიექტებად, რომლებიც აიღებენ თავიანთ თავზე, ატარონ ეს სახელი - სოციალურის სახელი - რაზეც უარს ამბობს თანამედროვე საზოგადოება, რადგან ეს სახელი მათთვის მკვდარია.
„ჩვენ შეგვიძლია მხოლოდ დავეუფლოთ სინგულარული სოციალური სამყაროს წარმოების პროცესს - აი რა არის დღეს ავტონომია“ / ბიფო

 

სოციალურის სიკვდილი

დღეს , როცა ვლაპარაკობთ ხალხზე, აუცილებლად უნდა გავითვალისწინოთ ეს მდგომარეობა, რაზეც ვისაუბრეთ ზემოთ - „ხალხს“ დღეს აღარ გააჩნია არც პრედიკატი, არც ატრიბუტი, არც რეფერენცია. სწორედ ამაში მდგომარეობს დღეს მათი ჩამოყალიბებულობა როგორც აპოლიტიკური სიმრავლის, ან პირიქით, მათი განუსაზღვრელობა, ჩამოუყალიბებლობა, როგორც პოლიტიკური სიმრავლის. ჯერ კიდევ 1978 წელს, ჟან ბოდრიარი, თავის წიგნში „მდუმარე უმრავლესობის ჩრდილქვეშ ანუ სოციალურის სიკვდილი“ - წერს იმის შესახებ, რომ იწყება ინფორმაციის გაქრობა. არ აქვს მნიშვნელობა რა შინაარსი აქვს მას - პოლიტიკური, პედაგოგიური, კულტურული - ის ქრება. მე ვფიქრობ, ის სწორედ იმას გულისხმობს ინფორმაციის გაქრობაში, რაც ვახსენეთ ზემოთ - რომ ცოდნა იცლება ყველანაირი შინაარსისგან და ის იყინება, ქრება, მაშინ, როდესაც სწორედ ცოდნა და განათლება არის ერთადერთი მექანიზმი, რომელმაც უნდა ამყოფოს ხალხი აზრობრივ ველში - მან უნდა გადასცეს ხალხს აზრი, რათა შეანარჩუნებინოს მათ სოციალურის სახელი. და შემდეგ ის წერს, რომ „სწორედ იმიტომ, რომ ხალხი უარს ამბობს, ატაროს სოციალურის სახელი, ის უარს ამბობს აზროვნებაზე და თავისუფლებაზე“. ის ასევე წერს იმაზე, რომ ხალხი - აღარც სუბიექტია და აღარც ობიექტი, ეს განუსაზღვრელი სიმრავლეა, რომელიც იმდენად ნეიტრალიზებულია, რომ ყველა დაპირისპირება, რაც კი ისტორიულად მიმდინარეობდა ხალხის ყოფაში, მათთვის ცნობიერის მიღმა მიმდინარეობს. და ამას ამტკიცებს ის, რომ როგორც კი არის მცდელობა, ისინი იქცნენ სუბიექტებად, მაშინვე ჩანს, რომ არავინ არ არის დღეს იმ მდგომარეობაში, მზად იმისთვის, რომ გახდეს ავტონომიური ცნობიერების მატარებელი.

სწორედ ამაში მოვიაზრებ განათლების რადიკალიზაციის, ალტერნატიული განათლების როლს. სწორედ ცოდნა და განათლება არის საშუალება აქედან გამოღწევისა - ცნობიერების გახსნისა და შემდეგ მოქმედებისა.

 

პრაქტიკა და თეორია. კრიტიკა და მოქმედება


ის მითი, რომ პრაქტიკის აუცილებლობის გამო თეორიული მუშაობა არ არის საჭირო, ან ის, რომ პრაქტიკის საჭიროებიდან გამომდინარე თეორიული მსჯელობა უსარგებლო ფუფუნებაა, ზედაპირული არგუმენტია და მოდის იმ პოზიციიდან, სადაც თეორია და პრაქტიკა გამიჯნულია ერთმანეთისაგან და სადაც განათლებაში მხოლოდ რომელიმე ერთი მოიაზრება და არა ორივე. „სანამ საქმეს არ გააკეთებ ნუ მაკრიტიკებ“ - ასეთი არგუმენტები საკმაოდ ხშირია იმ აქტივისტებისადმი, რომლებიც ტიპიური ნჯოშნიკური აქტივობით არ არიან დღეს დაკავებულნი და მეტნაკლებად კრიტიკული პოზიცია აქვთ. ამას იმიტომ ვამბობ, რომ ჩემი აზრით, ჩვენ თავიდანვე არ უნდა დავეთანხმოთ იმ მიდგომას, რაც განათლებას ყოფს თეორიად და პრაქტიკად, იმდენად, რამდენადაც სწორედ ასეთი განათლებაა დღეს რადიკალური განათლება. მაგრამ სწორედ იქიდან გამომდინარე, რომ ამ პროცესის დაწყება ძალზე რთულია, მხოლოდ თეორიულად ცნობიერ მდგომარეობაში ყოფნაც ძალიან დიდი პროცესია - რის გამოც ბევრი ადამიანი იღებს ძალიან ნეგატიურ დამოკიდებულებას, რადგან თავად ვერ აკეთებს ვერაფერს, მაგრამ მაინც აკრიტიკებს სხვებს. ჩემი აზრით, კრიტიკა საქმემდე არ უნდა შეწყდეს და სწორედ იმიტომ აღიქვამენ ამ კრიტიკას ასე მტკივნეულად, ვინც აღიქვამს, რომ მათი მოქმედების ლეგიტიმაცია - სწორედ იმ უსამართლობის წყაროდან მოდის, რომელზეც ჩვენ ვსაუბრობთ. რა თქმა უნდა, მხოლოდ თეორიები არაფერს მოგვემს, მაგრამ უნდა გავითვალისწინოთ ისიც, რომ დღევანდელ არაკრიტიკულ, დეპოლიტიზირებულ, გაუცხოებულ საზოგადოებაში თეორია ძლიერი იარაღია. ეგრეთწოდებულ სუფთა და გამოყენებით სახის განათლებას შორის განსხვავება ჩვენთვის არ უნდა არსებობდეს. ჯერ ერთი სუფთა ცოდნა არ არსებობს, ცოდნის სტერილიზაცია შემდეგ ხდება - და მეორეც - ეს გამოყენებითი ცოდნის ცალკე გადახარისხება ცოდნის გადამცემთა (მასწავლებლების, ლექტორების) პასიურობას ამკვიდრებს - თითქოს ისინი არიან მხოლოდ ამ ფუნქციით, რომ სტერილური ცოდნა, ანუ მხოლოდ თეორია ანუ მხოლოდ ინფორმაცია გადასცენ სხვას, რასაც არნააირი კავშირი არ გააჩნია რეალობასთან, და ამ თეორიის გამოყენებაზე ფიქრი მათ უკვე აღარ ეხებათ - ანუ ეს აუცხოვებს მთლიანად განათლების პროცესს მისი დანიშნულებისაგან და ეს ძალიან სიმპტომატურია, რომ ცალკე ცოდნაა და ცალკე რეალური სამყარო.

 

პაულო ფრეიერი


სწორედ რეალური სამყაროს დანახვა, რეალობის წვდომა, და საკუთარი მდგომარეობის გაცნობიერება უდრის დღეს განათლების სრულიად ახალი პროცესის დაწყებას ადამიანის შიგნით, და დღევანდელი განათლების სისტემის კრიზისისაგან გასაქცევ გზას ვხედავ ასეთი ტიპის პრაქტიკაში. ის, რამაც პირველად დამაფიქრა ამაზე სერიოზულად, იყო სწორედ პაულო ფრეიერი, რომელიც ბევრჯერ ვახსენე უკვე და მისი წიგნი „ჩაგრულთა პედაგოგიკა“, რომელიც ჩემთვის, და ზოგადად, ნამდვილად საკვანძო ნაშრომია არამხოლოდ განმანათლებლობის პრაქტიკაზე, კრიტიკული ცნობიერების საჭიროებაზე და მისი გაჩენის ტექნიკებზე, არამედ ის საინტერესოა, როგორც მთლიანად მემარცხენე ადამიანის აზროვნების ანალიზი. და ეს არის ძალიან საინტერესო, გასაგები ენით დაწერილი წიგნი, რომელიც აუცილებელია წავიკითხოთ, თუ გვაინტერესებს განათლება, სოციალური სამართლიანობა, ბრძოლა, ცვლილებები, აქტივიზმი, მემარცხენეობა.
ფრეიერი მუშაობდა ბრაზილიაში წერა -კითხვის უცოდინრობასთან ბრძოლის პროგრამაზე, რომელიც მან განახორციელა სახელმწიფო დონეზე, პარალელურად ჰქონდა აკადემიური მიღწევები. მას ჰქონდა ნოვატორული იდეები განათლების შესახებ და ამის პარალელურად განმანათლებლობის უნიკალური პრაქტიკა , სწორედ ასეთი, არაინსტიტუციონალური, ის მუშაობდა ყველაზე დაბალ ფენებთან, ჩაგრულ ჯგუფებთან და სწორედ ამ ხანგრძლივი გამოცდილების შემდეგ დაწერა „ჩაგრულთა პედაგოგიკა“.


ის ახალისებდა ხალხს - ეუბნებოდა კონკრეტულ ტერმინებს - ისეთს, როგორიცაა - ექსპლუატაცია- ან სხვა, უფრო რთულ ტერმინებს, უხსნიდა მათ მნიშვნელობას და უბიძგებდა გამოეკვლიათ, თუ რა გავლენა შეიძლებოდა ჰქონოდა ამ სიტყვებს და ტერმინებს მათ ცხოვრებაზე. შედეგად იღებდა იმას, რომ ადამიანები ნელ-ნელა აცნობიერებდნენ თავს იმ რეალობის ნაწილად, რომელიც მანამდე ცნობიერად საერთოდ არ ჰქონდათ წარმოდგენილი. ხვდებოდნენ, რომ ეს ყველა „უცხო“ სიტყვა პირდაპირაა დაკავშირებული მათ ყოველდღიურობასთან. შემდეგ, ფრეიერი მათ სთხოვდა ეფიქრათ იმაზე, თუ რა მნიშვნელობა შეიძლებოდა ჰქონოდა ამ სიტყვებს არა უკვე მათ ცხოვრებაში, არამედ ზოგადად, სოციალურ და პოლიტიკურ ასპექტებში და ასე შემდეგ , რაც უკვე ქმნიდა ანალიზს და ეჭვს, კრიტიკულ რეფლექსიას ერთდროულად.


ფრეიერს სჯეროდა რომ განათლების მიზანი - მსოფლიოში მიმდინარე პროცესებისათვის ობიეტური, რეალური სახელის დარქმევა, რეალობის აღწერა და მისი მაწარმოებელი პროცესების დანახვა იყო, რაც თავისთავად გამოიწვევდა მოქმედებას, ორგანიზებას - ასეთ მცდელობებს. იმის გაცნობიერებაში დახმარება, რომ ადამიანები სუბიექტები არიან და არა ობიექტები, და მათ აუცილებლად უნდა განიხილონ თავი როგორც ისტორიული აქტორები - აი რა იყო ფრეიერის მიზანი. ის არ ცდილობდა დრო დაეხარჯა ზოგადი განათლების მიწოდებით ადამიანებისთვის, ვისაც ამის შესაძლებლობა არ ჰქონდა, მას არ შეუქმნია კურიკულუმები - არ წაუკითხებია სხვადასხვა ავტორები ამ ადამიანებისათვის, ის ვერ ხედავდა ამის საჭიროებას რადგან იცოდა, რომ მთავარი კრიტიკული რეფლექსიის გაჩენა იყო და არა გამოუყენებელი ცოდნით ადამიანების აღჭურვა. ის მხოლოდ გონებას უბიძგებდა აზროვნებისკენ , არსებული, გაბატონებული პოზიციების გადახედვისკენ, ეჭვის გაჩენისაკენ - სწორედ ეს არის განმანათლებლობა და ჭეშმარიტი განათლების პროცესი.
ის ასაბუთებდა, რომ ადამიანის ყველაზე ფუნდამენტური შესაძლებლობა სამყაროსთან მიმართებაში არის სწორედ ის, რომ მან შეცვალოს ცხოვრების მატერიალური, კულტურული, ეკონომიკური მდგომარეობა. და იმდენადაა ეს „ფუნდამენტური მოთხოვნილება“, რამდენადაც სწორედ ესაა განვითარების მოთხოვნილება. თავისი პირადი, და მის გარშემო არსებული სტატიკური მდგომარეობის შეცვლა ადამიანის ფუნდამენტური უნარიაო - ამბობდა ფრეიერი. სწორედ ასეთი ცნობიერების ქონა - რომელსაც გაუჩნდება ეს უნარი და მოთხოვნილება - ნიშნავდა მისთვის თავისუფალ ადამიანებს, ასეთი პროცესი ადამიანში კი - ემანსიპაციას. ის ამბობდა, რომ ყოველგავრი ფაქტობრივი ცოდნის გარეშე, კრიტიკული აზროვნების გაჩენითაა შესაძლებელი სამყაროს შეცვლა და განათლების მიღება.

„განათლებისა და პოლიტიკური მოქმედების ორგანიზების საწყისი წერტილი უნდა იწყოს აწმყო და არა წარსულის ცოდნებში ქექვა. უბრალოდ საჭიროა დავინახოთ რეალური დაპირისიპირებები და ისინი სხვებსაც დავანახოთ - ჩვენივე ცხოვრებაში, ჩვენივე ყოველდღიურობაში. აწმყო - ანუ კონკრეტული სიტუაცია, ვითარება, შეფასებულ უნდა იქნეს პრობლემად .რეალობა უნდა გადაითარგმნოს როგორც პრობლემა - და ასე შემდეგ - სწორედ ესაა კრიტიკული აზროვნების მცდელობა.

რა თქმა უნდა, ამის ტრადიციულ საგანმანათლებლო კონტექსტში გადატანა და იქ დანერგვა ძალიან რთულია და თითქმის არარეალურიც, რადგან დღევანდელი განათლების სისტემა სრულიად ატროფირებულია თავად განათლების შინაარსთან მიმართებაში. თავად ფრეიერიც საუბრობს განათლების „საბანკო“ მოდელზე, სადაც ცოდნები დეპოზიტური სისტემით გროვდება უნარებად და ასე შემდეგ. ერთი სიტყვით, ყველაფერი, რაზეც დღეს ვისაუბრეთ, არის ისტორიული სიმძიმე - ცოდნის გაყინულობა, განათლების სისტემის კოლაფსი. და ჩვენ ჩვენი ავტონომიური აზროვნების პროცესით, კრიტიკული ცნობიერებით, და სხვა, სრულიად ახალი, ექსპერიმენტული და აქტივისტური საგანმანათლებლო სივრცეებით უნდა დავუპირისპირდეთ მას.

ასევე წაიკითხეთ:

image

ქალთა ეკონომიკური გაძლიერება სოფლის მეურნეობის განვითარების კონტექსტში (PDF)

ქალთა ეკონომიკური გაძლიერება ქართულ ფემინისტურ მოძრაობაში ერთ-ერთი აქტუალური საკითხი და მიმართულებაა. ამავდროულად, საქართველოში 2013 წლიდან ხორციელდება ევროკავშირის სოფლის მეურნეობის განვითარების პროგრამა, ENPARD. ამ კონტექსტში მოცემული კვლევა (პოლიტიკის დოკუმენტი) მიზნად ისახავს, გამოავლინოს სოფლის მეურნეობაში ქალთა ეკონომიკური გაძლიერების ბარიერები და განვითარების პოლიტიკებში ამ საკითხის ინტეგრაციის შესაძლებლობები. კვლევის ფარგლებში ანალიზი განხორციელებულია ადამიანის უფლებების მიდგომისა და გენდერი და განვითარების მიდგომის გამოყენებით; კვლევა განხორციელდა თვისებრივი მეთოდების გამოყენებით. ქალთა ეკონომიკური გაძლიერების გამოწვევები განხილულია ისტორიულ, გლობალურ და ლოკალურ ჭრილში, და კვლევის მიზნიდან გამომდინარე, დაკავშირებულია სოფლის მეურნეობის განვითარების კონტექსტსა და გამოწვევებთან. ანალიზსა და კვლევის მიგნებებზე დაყრდნობით გავცემთ რეკომენდაციებს სახელისუფლებო ინსტიტუტებისთვის.

image

რა გავლენა აქვს კლიმატის ცვლილებას ღვინის წარმოებაზე

იმედია, როგორც მომხმარებლები, შევძლებთ იმ ცვლილებების მართვას, რომელიც ჩვენი ყოველდღიური ცხოვრების წესით და გადაწყვეტილებებითაა გამოწვეული. დროა ჩვენი თანხები სწორად მივმართოთ და მხარი დავუჭიროთ ფერმერებსა თუ ადგილობრივ მწარმოებლებს და ასევე საკუთარ წარმოებებს. შეგვიძლია, ვიყოთ მეტად ინფორმირებული, დავსვათ შეკითხვები, მივიღოთ პასუხები და მივიღოთ გადაწყვეტილებები მეტად ჯანსაღი პლანეტისა და საზოგადოებისთვის.

შემოგვიერთდით