ნარჩენების წვიდან - დამატებით ენერგიამდე

published: 11 December 2019

საზოგადოდ მიჩნეულია და არაა გასაკვირი, რომ ნარჩენების, ნაგვის დაწვა არასწორია, ვინაიდან ამ ყველაფრის შედეგად გამოიყოფა მომწამვლელი ნივთიერებები, რომლებიც აბინძურებს ჩვენს გარემოს. ჩვენ ირგვლივ თითქოს ყველამ იცის, რომ უფრო მართებულია თავიანთი საყოფაცხოვრები ნარჩენები მოათავსონ შესაბამის ურნებში, ვიდრე დასაწვავად მიუშვირონ პირდაპირ კოცონის ცეცხლს.

თუმცა, მიუხედავად ამ ყველაფრისა, გიფიქრიათ თუ არა ოდესმე იმის შესახებ, რომ ყოველდღიური ნარჩენები, იქნება ეს სახლში დაგროვილი თუ საწარმოო პროცესის შედეგად, შეიძლება გამოყენებული ყოფილიყო ენერგიისა და სითბოს წყაროდ.

სწორედ ეს არის მთავარი მიზანი და განზრახვა იმ გადამამუშავებელი დაწესებულებებისა, რომლებიც ცდილობს ნარჩენების გადამუშავებით მოიპოვოს ენერგიის დამატებითი წყარო. საინტერესოა, გავარკვიოთ, როგორ მუშაობენ ისინი, როგორ აწარმოებენ ენერგიასა და ცდილობენ შეამცირონ ნაგავსაყრელთა მოცულობა იმგვარად, რომ გარემოზე ან საერთოდ არ ჰქონდეს რაიმე უარყოფითი ზეგავლენა ან მხოლოდ მინიმალური.

აღნიშნული ტიპის გადამამუშავებელი სისტემები სულ უფრო და უფრო საზოგადო, ყოვლისმომცველი ხდებოდა მას შემდეგ, რაც პირველი მათგანი შეიქმნა დიდ ბრიტანეთში, ნოტინგემში, 1874 წელს. შედეგად, დღეს მსოფლიოს მასშტაბით გვაქვს 900-ზე მეტი ასეთი სისტემა.

საინტერესოა, როგორ გარდაქმნის მოცემული სისტემა ნარჩენებს ენერგიად?
 
მყარი ნარჩენები, როგორც უკვე ითქვა, იქნება ეს დაგროვილი საწარმოო საქმიანობითა თუ ყოველდღიური, საყოფაცხოვრებო პროცესებით ჩვენს სახლებში, რა თქმა უნდა, უპირველესად ხვდება პირდაპირ ნაგავსაყრელებზე, რომელიც შემდგომ უკვე გადაიტანება ამ ნაგვის ენერგიად „გარდამქმნელ“ დაწესებულებებში. ნარჩენების მიტანისთანავე ხდება მათი მოთავსება ერთ სივრცეში და ზედმიწევნით შერევა-გაერთიანება. შემდეგ, ეს ნარჩენები მექანიკური ამწეხელის მეშვეობით გადაიტანება მოძრავ ესკალატორზე, გადაადგილდება და შესაბამის ადგილას მოხვედრისას, ჩაყრისას ხდება მისი სრული ლიკვიდაცია-დაწვა. აღნიშნული გადამამუშავებელი სისტემა ნარჩენების წვისას გადის სხვადასხვა პროცესს, გამოყოფს აირებს, ცხელ ჰაერს და საბოლოოდ, რჩება მხოლოდ ფერფლი. ანუ ნარჩენის მოცულობა მცირდება მთელი 90%-ით, ხოლო წონა კი 30%-ით.

სწორედ ეს გამოყოფილი ცხელი ჰაერი გამოიყენება წყლის გასათბობად, რომელიც ადუღებისას გამოყოფს მაღალი ტემპერატურის ორთქლს. შემდეგ, ცხელი ორთქლი გაივლის სპეციალურ ტურბინებს, რომელიც მას აქცევს მექანიკურ ენერგიად. სისტემის ენერგო-ეფექტურობა 14%-დან 28%-მდეა. საინტერესოა ისიც, რომ დანაკარგი მინიმალურია, რადგან ისინი ზემოხსენებული პროცესების შედეგად შემორჩენილ ცხელ ჰაერს შემდგომში იყენებენ ადგილობრივი ბიზნესისათვის და წყლის გაწმენდითი სამუშაოებისთვის, რაც ზრდის აღნიშნული მეთოდის ეფექტურობას 80%-მდე.

ნარჩენების გადამუშავების შედეგად დარჩენილი ფერფლი არ არის საბოლოო პროდუქტი, არამედ  ისიც გადამუშავდება მაგნიტის გამოყენებით, რათა გამოსუფთავდეს სხვადასხვა მეტალებისგან, რომლებიც ასევე არის გადამუშავებადი, ხოლო დარჩენილი „გაწმენდილი“ ფერფლი შეიძლება გამოიყენებოდეს სამშენებლო სამუშაოებში ან უბრალოდ მოთავსდეს ნაგავსაყრელზე, როგორც უკვე უსაფრთხო ნივთიერება.

საინტერესოა, არის თუ არა ამ გადამუშავებითი პროცესებით გამოყოფილი გამონაბოლქვი საზიანო?
ნამდვილად, მსგავსად ატომური ელექტროსადგურებისა, რომელთა მიერაც წიაღისეული რესურსების გამოყენების შედეგად გამოიყოფა კვამლი და რომელიც ხელს უწყობს დედამიწაზე სათბური ეფექტის ჩამოყალიბებას, ზემოხსენებული გადამამუშავებელი სისტემების მიერ გამოფრქვეული ორთქლიც შეიძლება იყოს საზიანო. თუმცა, არსებობს ტექნოლოგიები, რომელთა მეშვეობითაც გამონაბოლქვი შეიძლება გაიფილტროს და მისი გარემოში მოხვედრა გახდეს უსაფრთხო.

მას შემდეგ, რაც ცხელი ჰაერი წყლისაგან ორთქლს გამოყოფს, იგი გაივლის რამდენიმე პროცესს, იმისათვის, რომ მისგან გამოიდევნოს ან განეიტრალდეს მასში შემავალი საშიში ნივთიერებები და  გახდეს იგი გარემოსათვის უსაფრთხო.

უპირველესად, რამდენიმე არხის გავლის მეშვეობით, აირი იწმინდება თავდაპირველი „ცემენტისებური“ ფერფლისგან. ანუ, იმ შედარებით დიდი ნაწილაკებისგან, რომელსაც გამონაბოლქვი აირები შეიცავს და რჩება მხოლოდ ფერფლის გროვა.

შემდეგ, აირი იჟღინთება აქტიური ნახშირბადით, რომელიც ჟანგბადის ატომების მოქმედების მეშვეობით ხდება უფრო განცალკევებადი - მასში ფორების გაჩენით, შთანთქავს ისეთ მძიმე მეტალებს, როგორებიცაა : ვერცხლისწყალი და კადიუმი. შედეგად, აირს შეუძლია გაუმკლავდეს და გაანეიტრალოს აზოტის ოქსიდი, რომელიც შეიცავს ამიაკს, შარდოვანას და სხვა მომწამვლელ ნივთიერებებს. აირში შემავალი ემისიები კი  ნადგურდება აირის 900 გრადუს ცელსიუსზე მეტი ტემპერატურით გათბობით.

   საბოლოოდ, აირი იწმინდება ქარხნული ფილტრების მთელი წყებით, იმისათვის, რომ გამოსუფთავდეს ყველა დანარჩენი მცირე ნაწილაკისგან, რისთვისაც გამოიყენება დამუხტული ფილტრებიც კი, რომელიც მოქმედებს ელექტროსტატიკური გამოყოფის მეთოდით, რათა გამოსაყოფ კვამლში არ დარჩეს რაიმე დამაზიანებელი მცირე ნაწილაკი.

ყველა ამ პროცესის გავლის შემდეგ გამონაბოლქვი აირი არის უკვე უსაფრთხო, გარემოში გამოყოფის შემთხვევაშიც.

უნდა აღინიშნოს, რომ ამგვარი გადამამუშავებელი სისტემები არ ისახავს მიზნად გადამუშავების პროცესის შეფერხებას ან ჩანაცვლებას, არამედ გულისხმობს, რომ სწორედ მათ უნდა გადადგან გადამუშავების პროცესის საბოლოო ნაბიჯი, რათა „აღადგინონ“ ერთი შეხედვით უსარგებლო ნარჩენებში არსებული „დაფარული ენერგია“, რითაც, თავისთავად, დიდი წვლილი იქნება შეტანილი ნაგავსაყრელთა მოცულობებისა და რაოდენობის შემცირებაში.

აშკარაა, რომ ამგვარი დაწესებულებები ნამდვილად უზრუნველყოფს სარგებელს ენერგიის გამომუშავებით თითქოს უსარგებლო ნარჩენებიდან. თუმცა, გარდა ამისა, ისინი ხელს უწყობენ გარემოს დაბინძურების შემცირებასაც. მაშინ, როცა 1 ტონა მყარი მუნიციპალური ნარჩენების გადაყრით ნაგავსაყრელზე გამოიყოფოდა საშუალოდ 62 კუბური მეტრი მეთანი,  ორჯერ მეტი პოტენციალით, გამოიწვიოს გლობალური დათბობა,  იმ 1 ტონა CO2- თან შედარებით, რომელიც გამოიყოფა ნარჩენების ენერგო გარდაქმნის პპროცესში ამ სისტემათა მიერ. საბოლოოდ, ნათელია, რომ აღნიშნული დაწესებულებები არამარტო ამცირებენ გარემოს დაბინძურების ხარისხს ნარჩენთა თითოეული ტონის გადამუშავების შემთხვევაში, არამედ მას თან ახლავს რელევანტური სარგებელიც - დამატებითი ენერგიის გამომუშავების სახით, რაც შეიძლება გამოიყენებოდეს სხვადასხვა მიზნით.


ავტორი: ანა აფაქიძე წყაროს მიხედვით


ფოტო © StudentEnergy

ასევე წაიკითხეთ:

Join Us