კრიზისი ეკოლოგიურ მოძრაობებში

published: 27 December 2016

„მნიშვნელობა არ აქვს  შემცირდება თუ არა მსოფლიოს მოსახლეობა 500 მილიონამდე (როგორც ამას ნაესი სასურველი დემოგრაფიის მისაღწევად გვთავაზობს) ან თუნდაც 5 მილიონამდე, კონკურენციაზე და დაგროვებაზე დაფუძნებული ეკონომიკური სისტემა, სადაც „ზრდის“ მარცხი  ბაზარზე ეკონომიკური სიკვდილის საკითხია , აუცილებლად გაანადგურებს ბიოსფეროს, მიუხედავად იმისა თუ რა სჭირდება ხალხს, რა რიცხვებს მიაღწიეს მათ და რა მოტივაცია გააჩნიათ. ამერიკულმა კაპიტალიზმმა გააქრო 40 მილიონამდე ბიზონი, გაანადგურა უზარმაზარი ტყეები და დააშრო მილიონობით ჰექტარი მიწა სანამ მისმა მოსახლეობამ გადააჭარბა 100 მილიონს.“

მიურეი ბუკჩინი

 

მიურეი ბუკჩინი (1921-2006) იყო ამერიკელი ანარქისტი და ლიბერტარიანელი სოციალისტი მწერალი, ორატორი, ისტორიკოსი, პოლიტიკის თეორეტიკოსი და ეკოლოგიური მოძრაობების პიონერი. ბუკჩინმა შეიტანა სოციალური ეკოლოგიის კრიტიკული თეორია ანარქიზმში, ლიბერტარიანულ სოციალიზმსა და ეკოლოგიურ აზროვნებაში. იგი არის რამოდენიმე ათეული წიგნის ავტორი, რომელიც ფარავს ისეთ თემებს როგორიცაა პოლიტიკა, ფილოსოფია, ისტორია, ურბანული საკითხები და ეკოლოგია. ყველაზე მნიშვნელოვან ნაშრომებს შორის არის „ჩვენი სინთეთიკური სამყარო“ (1962), „პოსტ-დეფიციტური ანარქიზმი“ (1971) და „თავისუფლების ეკოლოგია“ (1982).  გვიან 90-იან წლებში მას იმედი გაუცრუვდა თანამედროვე ანარქისტული მოძრაობის მზარდ აპოლიტიკურ ცხორების სტილზე და შეწყვიტა თავის ანარქისტად მოაზრება. ამის ნაცვლად მან იპოვა საკუთარი ლიბერტარიანული სოციალისტური იდეოლოგია რომელსაც დაარქვა კომუნალიზმი.

ბუკჩინი იყო ანტიკაპიტალისტი და ხმამაღლა ადვოკატირებდა საზოგადოების დეცენტრალიზაციას ეკოლოგიური და დემოკრატიული საწყისების მიხედვით. მისმა ნაშრომებმა ლიბერტარიანული მუნიციპალიტეტების შეახებ, პირდაპირი დემოკრატიის თეორიამ გავლენა იქონია მწვანე მოძრაობებსა და ანტიკაპიტალისტურ პირდაპირი მოქმედების ჯგუფებზე, ისეთებზე როგორიცაა დაიბრუნე ქუჩები (Reclaim The Streets) და ასევე როჟავას დემოკრატული კონფედერალიზმი.1

გთავაზობთ მიურეი ბუკჩინის ესეს - „კრიზისი ეკოლოგიურ მოძრაობებში“ - თარგმანს.

 

 

კრიზისი ეკოლოგიურ მოძრაობებში (1988 წელი)

ამერიკული ეკოლოგიური მოძრაობები, კერძოდ, ამერიკელი მწვანეები, მიმართულებისა და შეგნების სერიოზული კრიზისის წინაშე დგანან. იქცევიან კი ეკოლოგიაზე ორიენტირებული ჯგუფები და მწვანეები მოძრაობად, რომლებიც ხედავენ ეკოლოგიური დისლოკაციის ფესვებს სოციალურ დისლოკაციაში, განსაკუთრებით ადამიანის ადამიანზე დომინაციაში, რომელმაც  თავად დომინანტური ბუნების ცნება წარმოშვა. თუ  ეკოლოგიური ჯგუფები და მწვანეები მთლიანად გარდაქმნიან ეკოლოგიურ მოძრაობას ღმერთებით, ქალღმერთებით, ტყის სულებით   გაფორმებულ და  ტრანს რიტუალების ირგვლივ ორგანიზებულ მეოცნებე რელიგიურ დაჯგუფებად, მებრძოლ აქტივისტებს   ლმობიერ, შემთხვევით შეყრილ ჯგუფად ჩამოაქვეითებს.

ეს მწვავედ დაპირისპირებული ალტერნატივები ძალიან რეალურია. მათი  განცხადება არ ნიშნავს „კონფრონტაციას“ და „განხეთქილებას“. მსგავს ბრალდებებს იყენებენ გასაოცარი ცინიზმით, რათა ბუნდოვანი გახადონ მნიშვნელოვანი განსხვავებები მსოფლმხედველობაში და ხელი შეუშალონ ძირეული პრობლემების გამოკვლევას. „ერთობის“ ყალბი შეძახილები ხშირად გამოიყენება ვინმეს თვალსაზრისის სხვის  სასარგებლოდ გადასაფარად. რა თქმა უნდა, ჩვენ შეგვიძლია გვქონდეს ერთობა და დისკუსიები თუ გნებავთ, მიუხედავად მნიშვნელოვანი განსხვავებებისა. „ახალი საუკუნის“ რიტორიკა დემოკრატიის შესახებ ზუსტად ამას გულისხმობს.

რეალურად, ნამდვილი განვითარება წარმოიქმნება მაშინ, როცა ხალხს აქვს განსხვავებული ხედვები და აპირისპირებენ მას იმისათვის, რომ კრეატიულად მივიდნენ უფრო მაღალი საფეხურის ჭეშმარიტებამდე. მაშინ როცა უარს ამბობენ საერთო „მნიშვნელობის“ მოძებნის წესზე, იდეებისა, რომელიც ყველასათვის „მისაღებია“, სინამდვილეში  გრძელვადიან პერიოდში  არავის აკმაყოფილებს. სიმართლე მიიღწევა დიალოგითა და, დიახაც, ცხარე დავებით და არა ჰომოგენურების მიჩუმებითა და უფერული დუმილით, რომელიც ზომიერ იდეებს ხისტ დოგმებად აქცევს.

 

ძირითადი განსხვავებები

მოდით, თვალი გავუსწოროთ სინამდვილეს: დღესდღეობით ეკოლოგიურ და მწვანე მოძრაობებში მნიშვნელოვანი დავებია. ეს დავა არსებობს პირველ რიგში სოციალურ ეკოლოგიასა და „ღრმა ეკოლოგიას“ შორის. პირველი თავისი იდეებით გვთხოვს უპირველეს ყოვლისა საქმე დავიჭიროთ ადამიანებთან, როგორც სოციალურ არსებებთან, რომლებიც ფუნდამენტურად განსხვავდებიან ისეთი სტატუსით როგორიცაა ღარიბი და მდიდარი, ქალი და კაცი, შავკანიანი და  თეთრკანიანი, გეი და ჰეტერო, ჩაგრული და მჩაგვრელი. ხოლო მეორესთვის ადამიანი მხოლოდ „სახეობაა“ - ძუძუმწოვარი. ზოგიერთისთვის კი, მაგალითად,  Earth First! („დედამიწა უპირველეს ყოვლისა“) ლიდერებისთვის  ადამიანი „მავნე“ ქმნილებაა, რომელიც თითქმის მთლიანად „ბუნების ძალის“ საგანია და არსებითად ჩანაცვლებადია თხუნელებით, გრიზლი დათვებით (უსაყვარლესი სახეობა!) ან იმავენაირად ქვეწარმავლებით, ბაქტერიებითა და ვირუსებით.

ეს არაა ჰაერიდან მოტანილი, ბუნდოვნად ფილოსოფიური და დისტანცირებული პრობლემა, რომელზეც თანამედროვე სქოლასტიკა დავობს. ის ეყრდნობა ძალიან პრაქტიკულ განსხვავებას. კაცობრიობის სოციალური ხედვა, კერძოდ კი სოციალური ეკოლოგია, იერარქიების გაჩენის ისტორიაზე და მისი აღმოფხვრის საჭიროებაზე  კონცენტრირდება. ის ხაზს უსვამს ჩაგრულთა სამართლიან მოთხოვნებს იმ საზოგადოებაში, რომელიც დაუდევრად უწევს ექსპლუატაციას ადამიანებს და ამას თავიანთ თავისუფლებას უწოდებს. სოციალური ეკოლოგია იკვლევს ახალი ტექნოლოგიების შესაძლებლობას, ორგანულ ფორმებს, რომლებიც ჰარმონიაში მოიყვანს ჩვენს ურთიერთობას ბუნებასთან მასთან დაპირისპირების ნაცვლად. იგი მოითხოვს რადიკალურ, ინსტიტუციურ ცვლილებებს, რომელიც გააუქმებს კონკურენტულ „გაიზარდე ან მოკვდი“ ლოგიკაზე დაფუძნებულ საბაზრო საზოგადოებას. მოდით, გულწრფელად ვუწოდოთ ამ საზოგადოებას  კაპიტალისტური და არა ისეთი პოლიტიკურად უსაფრთხო და სოციალურად ნეიტრალური სიტყვები, როგორიცაა „ინდუსტრიული“, „ტექნოლოგიური“ ან „პოსტ-ინდუსტრიული“ და შევცალოთ იგი ეკოლოგიურად ორიენტირებული საზოგადოებით, რომელიც დაფუძნებულია თავისუფალ, კონფედერაციულ, ადამიანური მასშტაბის თემებზე, სადაც ხალხს შეეძლება პირდაპირი კონტროლი თავიანთ პირადსა და სოციალურ ცხოვრებაზე.

ამის საპირისპიროდ, „ღრმა ეკოლოგია“ ყურადღების მიღმა ტოვებს ძირეულ სოციალურ განსხვავებებს, რომელიც ყოფს ადამიანებს მდიდრებად და ღარიბებად, ქალებად და კაცებად, შავკანიანებად და თეთრკანიანებად, გეებად და ჰეტეროებად, ჩაგრულებად და მჩაგვრელებად და წარმოაჩენს მას ბიოლოგიურ ხროვად სახელად „კაცობრიობა“, რომელიც, სავარაუდოდ, „სულიერადაა გაღარიბებული“, „ანთროპოცენტრულია“ ან „ადამიანზეა ორიენტირებული“ და თავისი რწმენით სამყარო «შეიქმნა (ვის მიერ - ღმერთის მიერ?) ექსკლუზიურად ადამიანის გასართობად». როგორც ბილ დევოლმა (Bill Devall) და ჯორჯ სეშენსმა (George Sessions) განაცხადეს თავიანთ ბიბლიაში, „ღრმა ეკოლოგია“ გადადის ძირეულად სოციალურიდან ძირეულ სულიერ ხედვაში, გვერდს უქცევს სოციალურს (გარდა „უმცირესობის ტრადიციისა“, რომელიც გარდაქმნის რუსი ანარქისტის პიოტრ კროპოტკინის² უმნიშვნელოვანეს ნაშრომს რამდენიმე სამანქანო სტიკერის ლოზუნგად), შემდეგ გეზს იღებს ბუდიზმისკენ, ტაოიზმისკენ, „ქრისტიანული ტრადიციებისკენ“, „ტექნოლოგიების კითხვის ნიშნის ქვეშ დაყენებისკენ“, „მწვანე პოლიტიკისკენ“ და, რაც მთავარია, - მალთუსიანიზმისკენ3.

გადამწყვეტი ეკონომიკური ძალები, რომლებიც ყოფს კაცობრიობას ექსპლუატირებულად და ექსპლუატატორად, ჩანაცვლებულია „მსოფლმხედველობის“ კონფლიქტით. სრულიად განსხვავებული პიროვნებები, როგორიცაა ავტორიტარული კომუნისტი ვუდი გათრი (Woody Guthrie)4 და ლიბერტარიანული ანარქისტი პოლ გუდმანი (Paul Goodman)5 ერწყმიან ერთმანეთს. „საბაზრო ეკონომიკის განვითარებას“ და „კაპიტალიზმის ზრდის შედეგებს“ ნაკლები ყურადღება ექცევა. ისინი ნახსენებია მხოლოდ ერთხელ და ისიც გაკვრით (გვ.45) როგორც საკითხი, რომელიც იზიდავს ზოგიერთ ისტორიკოსსა და სოციალურ მეცნიერს დომინანტური მსოფლმხედველობის წარმოშობისა  და განვითარების   ასახსნელად. «აქ ჩვენს მიზანს არ წარმოადგენს დომინანტური მსოფლმხედველობის წარმოშობისა და განვითარების ფართო განხილვა» - წერენ ღრმა ეკოლოგიის ავტორები დევოლი და სეშენსი, რაც შეიძლება ჩაითვალოს წიგნის მთავარ მიყურადებად, «არამედ ზოგადად მისი (მსოფლმხედველობის) გავლენის შესწავლა არსებულ საზოგადოებაზე და ჩვენი მიდგომების საბოლოო რეალობის მიმართ (მეტაფიზიკა), ცოდნის (ეპისტოლოგია), ყოფის (ონტოლოგია), კოსმოსოს (კოსმოლოგოა) და სოციალური ორგანიზების მიმართ. (გვ.  45)

როგორც ირკვევა,  მომავალი მკითხველი იღებს თომას მალთუსის მძიმე ხარკს, რათა გააანალიზოს მიმდინარე სოციალური პრობლემები (ანუ „მოსახლეობის პრობლემა“), „ტექნოლოგური საზოგადოების“, როგორც პიროვნული გაუცხოების, წყარო, გავლენები, „ძირითადი ინსტიქტები, საკუთარი თავისა და ბუნების განცდა“ როგორც „ღრმა ეკოლოგიის საფუძვლები“. (გვ.65)  ასევე გააანალიზოს „თავის  შეცნობა მეში“, სადაც „მე“ წარმოადგენს მეტაფიზიკისა და ეპისტომოლოგიის დოზების შერწყმით მიღებულ  ორგანულ მთლიანობას. მოსაზრებამ, რომ «ყველაფერს ბიოსფეროში აქვს თანაბარი უფლება გაიფურჩქნოს და მიაღწიოს თავის ინდივიდუალურ ფორმას თვითრეალიზაციის ფარგლებში». არის მღელვარე საკითხი, რომელმაც წარმოშვა დისკუსია ჟურნალში „ნიუ საენთისთ“  ისეთი საშიში ვირუსის ირგვლივ, როგორიცაა ჩუტყვავილა, იმასთან დაკავშირებით  აქვს თუ არა მას არსებობისა და აყვავების უფლება. ყოველივე ეს წარმოდგენილია მეტაფორული ფორმით, რომელიც იწვევს რწყევის გრძნობას ყველა მოაზროვნე მკითხველში. რამდენიმე სოციალური პრობლემა, რომელიც წამოიწყო ღრმა ეკოლოგიამ, გაქრა უდაბნოში ბუნებრივი რესურსების კონსერვაციის კრიტიკითა და იმ ბრწყინვალე აღმოჩენით, რომ ორგანული სასოფლო მეურნეობა კარგია, ხოლო ქალაქის ცხოვრება ცუდი. გარდა უამრავი ბანალურობისა, როგორიცაა ბუნებასთან კომუნიკაციის დამატებითი საჭიროება და  დამძიმებული მეების შთანთქმა  კოსმიურ ორგანულ მთლიანობაში, დევოლი და სეშენსი ხაზს უსვამენ „მოწინააღმდეგეების მორწმუნეებად“ გარდაქმნის საჭიროებას. (გვ.200) მოკლედ, ჩვენ გვჭირდება პერსონალური კონტაქტი: სითბოს ფესტივალი, რიტუალები და რელიგიის კარგი პორცია, რომელიც ცდილობს გავიდეს პოლიტიკაში.

მიუხედავად იმისა, რომ საბაზრო ეკონომიკამ, რომელიც  ეფუძნება დაუნდობლობას, როგორც თვითგადარჩენისა და „პროგრესის“ კანონს, შეაღწია საზოგადოების ყველა ასპექტში, მას მაინც არ უჭირავს ცენტრალური ადგილი ამ ბანალურობისა და ღვთაებრიობის თვითშემწყნარებლურ ლიტერატურულ კოლაჟში.  იმ დროს, როდესაც „მე“ მკვეთრად იშლება მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, ჩვენ იძულებულნი ვართ გავაგრძელოთ იმ საზღვრების ნგრევა, რომლებიც განგვსაზღვრავენ. ეს კი ხდება კოსმიური „მეს“ სახელით, რომელიც უფრო ზებუნებრივია, ვიდრე ბუნებრივი.

 

„ღრმა ეკოლოგიის“ ლოგიკა

დღეს ჩვენ ვიტანჯებით მავნე ჩვევებით. ჩვენ ვჭამთ „სწრაფ საკვებს“, ვკვნეტთ „სწრაფ იდეებს“, ვათვალიერებთ „სწრაფ სათაურებს“ და ვყიდულობთ ჩვენს პანაცეას ადვილად გადასაყლაპი ტაბლეტების სახით. ზემოთხსენებულის ლოგიკის გააზრების საჭიროება მთლიანად განსხვავდება გვიან მე-20 საუკუნის „ამერიკული გზისგან“. დევოლისა და სეშენსის ღრმა ეკოლოგია და არნ ნაესის (Arne Naess)6 ხატის თავმჯდომარეობით წამოწყებული „მოძრაობა“ გვაძლევს „ღრმა ეკოლოგიის“ მიღებისთვის საჭირო სიწყნარეს.

თუმცაღა, როგორც აღმოჩნდა, არ შეგვიძლია ვთქვათ ა თუ მას არ მოვაყოლებთ ბ-ს; ბ, რომ არ გადავიდეთ გ-ზე და ა.შ. სანამ არ მივალთ ჰ-მდე. და ასე მივიღეთ „ღრმა“ ან „კიდევ უფრო ღრმა ეკოლოგიის“ მოძრაობა, რომლის წევრიც არის დევოლი და რომელიც ჩამოყალიბდა პერიოდული გამოცემის Earth First!-ის ირგვლივ. გამოცემას დევოლი  რედაქტირებას უწევს, ხოლო სეშენსს ღირებული წვლილი შეაქვს მასში. თუკი არსებობს რამე შთამბეჭდავი Earth First! როგორც მოძრაობის და, განსაკუთრებით, როგორც პერიოდული გამოცემის ირგვლივ, ეს არის ფაქტი, რომ გამოცემა მიდის ა-დან ჰ-მდე და ხატავს ყველა ლოგიკურ დასკვნას „ღრმა ეკოლოგიის“ პერსპექტივიდან, დასკვნას, რომელთაც დევოლი და სეშენსი ხშირად ძირავენ მეტაფორებით, პოეტური პასუხებით და პრეტენზიებით.

Earth First! ნიშნავს ზუსტად იმას, რასაც ამბობს და რასაც „ღრმა ეკოლოგია“ გულისხმობს - დედამიწა წინ უსწრებს ადამიანს. ადამიანები (გამომცემლობის რედაქტორის დევიდ ფორმანის მიხედვით) არიან ზედმეტნი, შესაძლოა მავნენიც  და ნამდვილად არასაჭირონი. „ბუნების კანონი“ ცვლის სოციალურ ფაქტორებს. არის კი შიმშილი ეთიოპიაში? თუ ეს მართლაც ასეა, როგორც ცნობილ ინტერვიუში ფორმანი გვიმტკიცებს, და ამით აღფრთოვანებაში მოჰყავს დევოლი, ბუნებას უნდა მიეცეს საშუალება აიღოს „თავისი კურსი“ და ეთოეპიელებმა უნდა იშიმშილონ. კვეთენ ლათინო-ამერიკელები (ბევრი დაამატებდა ინდიელებსაც) რიო გრანდს? მაშინ  ფორმანის მტკიცებით ისინი უნდა გავაჩეროთ, რადგან  ზედმეტად ტვირთავენ „ჩვენს“ რესურსებს. დევოლს, რომელმაც ნათლად ჩაწერა ეს ოქროს მოსაზრება, არ გამოუთქვამს პროტესტი ან რამე უთანხმოება. რამდენადაც ჩემთვის ცნობილია, არც სეშენისგან ისმის რამე ბრალდება.

Earth First!-ის თეორიულმა  მღვდელმა ედ ებიმ (Ed Abbey)7 გაითვალისწინა რა  დევოლისა და სეშენსის ეკო-კულტურითა თუ ეკო-რელიგიით  გატაცება,  დასვა კითხვა -  მაინც რა სახის კულტურა უნდა დავიცვათ? გამოდის, რომ ჩვენი კულტურა ჩამოყალიბდა „ჩრდილოეთ ევროპის კულტურის“ გავლენით - აცხადებს ები - თუ უნდა ვთქვათ „არიული“? აქედან გამომდინარე, „კულტურული“ მიზეზები საეჭვოდ ჟღერს - ზოგმა ის შეიძლება  აღიქვას რასისტულადაც,  მისი მიზანია, შორს დაიჭიროს ლათინო-ამერიკელები „ჩვენი“ კულტურის და ინსტიტუციების, თავისი იერარქიული ატრიბუტებით, დაბინძურებისაგან. ფორმანი კითხულობს რა არის Earth First!-ისადმი ჩვენი ერთგულების „ლაკმუსის ქაღალდი“. ეს არის „მოსახლეობის ზრდის“ საკითხი და არა კაპიტალიზმი და კონკურენტული ბაზარი. როგორც მე ვიცი, ამ ბრბოში არავინ აღნიშნავს, რომ მიუხედავად იმისა შემცირდება თუ არა მსოფლიოს მოსახლეობა 500 მილიონამდე (როგორც ამას ნაესი გვთავაზობს სასურველი დემოგრაფიის მისაღწევად) ან, თუნდაც, 5 მილიონამდე, კონკურენციაზე და დაგროვებაზე დაფუძნებული ეკონომიკური სისტემა, სადაც „ზრდის“ მარცხი  ბაზარზე ეკონომიკური სიკვდილის საკითხია, აუცილებლად გაანადგურებს ბიოსფეროს და არ აქვს მნიშვნელობა  თუ რა სჭირდება ხალხს, რა რიცხვებს მიაღწიეს მათ და რა მოტივაცია გააჩნიათ. ამერიკულმა კაპიტალიზმმა გააქრო 40 მილიონამდე ბიზონი, გაანადგურა უზარმაზარი ტყეები და დააშრო მილიონობით ჰექტარი მიწა, სანამ მისმა მოსახლეობამ გადააჭარბა 100 მილიონს.

თავისი ბუნებიდან გამომდინარე თუ „გაიზარდე ან მოკვდი“ პრინციპზე დაფუძნებული საბაზრო ეკონომიკა ვერ აწარმოებს მანქანებს, ის აწარმოებს ტანკებს. თუ ის ვერ აწარმოებს ტანსაცმელს, ის აწარმოებს რაკეტებს. „ღრმა ეკოლოგია“ მისი თაღებით მალთუსიანიზმში სრულებით არ აქცევს ყურადღებას თითქმის კლასიკურ თითქმის ეკონომიკის  პრინციპებს. მისი ფოკუსი  სრულიად ზოოლოგიურია და მისი წარმოდგენა ადამიანზე, საზოგადოებაზე,  ძალიან ღრმად არის ჩაფლული „ბუნების ძალებში“ სოციალური ტენდენციების ნაცვლად. მას ახასიათებს „ტექნოლოგიურ საზოგადოებაზე“ ან „ინდუსტრიულ საზოგადოებაზე“ საუბარი კაპიტალიზმზე ლაპარაკის ნაცვლად. ეს არის სიტყვებით  ჟონგლიორობა, რომელიც მზაკვრულად ფარავს სოციალურ ურთიერთობებს, რაც გადამწყვეტ როლს თამაშობს  სოციუმის მიერ წარმოებულ ტექნოლოგიებსა და ინდუსტრიებზე და იმაზე, თუ რაში იყენებენ მას.

ტექნოლოგია, თავისთავად, არ იწვევს დისლოკაციას ანტიეკოლოგიურ საზოგადოებასა და ბუნებას შორის, ასევე, ნამდვილად  არსებობს ტექნოლოგიები, რომელიც თავისთავად საშიშია ეკოსისტემისთვის. ის, რასაც ტექნოლოგია აკეთებს, არსებითად არის ძირითადი სოციალური პრობლემების გაზრდა. როდესაც ვსაუბრობთ „ტექნოლოგიურ საზოგადოებაზე“ ან „ინდუსტრიულ საზოგადოებაზე“, როგორც ამას დევოლი, სეშენსი და Earth First! დაჟინებით აკეთებენ, ჩვენ კოსმიური ვარსკვლავების მტვერს ვაყრით ეკონომიკის კანონს, რომელსაც მივყავართ კაპიტალის გაფართოებისკენ, რაც მარქსმა ბრწყინვალედ განავითარა თავის ეკონომიკურ ნაშრომებში და  ეკონომიკურ ფაქტორებს ზოოლოგიური მეტაფორებით ვანაცვლებთ. სწორედ ამაში მდგომარეობს „ღრმა ეკოლოგიის“ და მისი რელიგიური კულტების, როგორებიცაა შარლინ სპრეტნაკი8, კირკპატრიკ სეილი9  და სხვათა რეგრესული ხასიათები, რომლებიც ტივტივებენ ჰოლივუდსა და დისნეილენდს შორის. სინამდვილეში ისინი საფრთხეს უქმნიან მოძრაობას რადიკალიზმის ყველა ნამცეცის გაქრობით. იმ მოძრაობას, რომელიც  პოტენციურად, სულ მცირე, ყველაზე  რადიკალური უნდა ყოფილიყო 60-იანი წლების შემდგომ. თუკი ყველაზე დიდი „ორმო“ მწვანე მოძრაობაში არის „მდგრადი რელიგიის“ საჭიროება, როგორც ამას სპრეტნაკი გვარწმუნებს, მაშინ ჩვენ შეგვიქმნია დონატი და არა მოძრაობა.

 

კაცობრიობაზე ჯადოს მოხსნა

მიუხედავად ბუნდოვანი ეჭვებისა, ჩვენ საშინლად გვჭირდება ეკოლოგიური მგრძნობელობა, რომელიც გამოირჩევა ბუნებრივი ევოლუციისადმი და ბიოსფეროს ბრწყინვალე მრავალფეროვნებისადმი ინტერესით. თუმცა ბუნება არ არის თეატრალური ფანჯარა, რომელიც გადაჰყურებს წყნარი ოკეანის სანაპიროს ან ახალი ინგლისის ჭაობებს. ბუნება, უპირველს ყოვლისა, არის პროცესი, საოცარი პროცესი, რომელიც შესაძლოა თავისთავად გახდეს აღტაცების საგანი ღვთაებების დამოწმების გარეშე. ღვთაებები  უბრალოდ ჩვენი საკუთარი თავის უხეში ანთროპომორფული პროექციაა, ქალის ან კაცის მისტიური, ხშირად, ირაციონალური და, ზოგჯერ, ძალიან იერარქიული ფორმა. ეს პროცედურა საუკუნეების განმავლობაში ემსახურება იერარქიული ინტერესების შენარჩუნებას ჩაგრული ჯგუფების პარალიზებით, კვიეტიზმითა და განდგომილების განცდით.

ადამიანი ბუნებრივი ევოლუციის აღსანიშნავი პროდუქტია, რომელიც დაასახლა პლანეტამ. არსება, რომელიც ბუნების არანაკლები პროდუქტია, ვიდრე გრიზლი დათვი და ვეშაპი. ისევე, როგორც დათვებმა და ვეშაპებმა, ადამიანთა სახეობამ, რომელიც არ არის  ნაკლები სახეობა თუკი შევხედავთ  ბიოლოგიური თვალთახედვით და არის სოციალური,  თუ შევხედავთ  სოციალური ეკოლოგიის თვალთახედვით - შეიძინა შესანიშნავი შესაძლებლობა, ეგრედ წოდებული კონცეპტუალური აზროვნება. ამ მხრივ ბუნებრივმა ევოლუციამ დააჯილდოვა ეს სახეობა ძალაუფლებით, რომელიც შეუსაბამოა სხვა სახეობებისთვის. ძალაუფლებით, ჩამოაყალიბოს მაღალი ინსტიტუციონალიზებული თემები სახელად საზოგადოებები, რომლებიც განსხვავდება გენეტიკურად დაპროგრამებული „სოციალური მწერებისგან“. ადამიანს შეუძლია, თავად მიაღწიოს ევოლუციურ განვითარებას მიუხედავად იმისა, რომ მისი ფესვები, შესაძლოა, გადგმული  იყოს ბუნებაში.

კრიტიკული შეკითხვა, რომლის წინაშეც ვდგავართ დღეს არა მხოლოდ ჩვენთვის, როგორც ადამიანებისთვის, არამედ მთლიანად ბიოსფეროსათვის არის თუ როგორ გაგრძელდება სოციალური ევოლუცია და რა მიმართულებით წავა ის. ამ კითხვისადმი უპირველესი მიდგომა, როგორც სულიერი განახლების საკითხისადმი, რაც არ უნდა სასურველი იყოს ეს, არა მხოლოდ ბუნდოვანია, არამედ მოითხოვს სოციალურ განიარაღებას. სოციალურმა ევოლუციამ აიღო არასწორი გეზი საუკუნეების წინ, როდესაც მან ჩაანაცვლა ეგალიტარული (თანასწორი) ინსტიტუციები და ურთიერთობები იერარქიულით. მან კიდევ უფრო ცუდი გეზი აიღო რამდენიმე საუკუნის წინ, როდესაც შედარებით თანამშრომლური ურთიერთობები ჩანაცვლდა უაღრესად კონკურენტულით. თუ ჩვენ გვსურს მოვიყვანოთ საზოგადოება და ბუნება ერთმანეთთან შესაბამისობაში, უნდა განვავითაროთ მოძრაობა, რომელიც ასრულებს კაცობრიობისა და საზოგადების ევოლუციურ პოტენციალს, ასე რომ ვთქვათ გარდაქმნის  ადამიანის სამყაროს  ბუნების სამყაროს შეგნებულ აგენტად და აძლიერებს ევოლუციურ პროცესს - ბუნებრივსა და სოციალურს. გადავდოთ გვერდით დევოლის, სეშენსის, ნაესის ეკო-ბიბლიები და მათი კულტები. თუ ჩვენ არ ჩავერევით ბუნებაში კრეატიული ზემოქმედებისთვის (მათ შორის, ბუნების საკუთარი თავისგან გადასარჩენად), ჩვენ ვუღალატებთ ყველა იმ დადებით თვისებას, რითაც ბუნების ევოლუციამ თავად დაგვაჯილდოვა - ჩვენი გონების უპრეცენდენტო სიმდიდრეს,  თანაგრძნობას და შეგნებულ უნარს ვიზრუნოთ სხვა სახეობებზე.  ეკოლოგიური საზოგადოების გათვალისწინებით ჩვენი ტექნოლოგიები შეიძება განვათავსოთ როგორც ბუნების ევოლუციის სამსახურში, ასევე რაციონალური სოციალური ევოლუციის სამსახურში.

მოწოდება,  რომ „დავუბრუნდეთ პლეისტოცენის10 ხანას“, როგორც ამას Earth First! აკეთებს, კაცობრიობის დეგრადირებისთვის მიზანთროპების, „ანტიჰუმანისტების“ და „ბიოცენტრისტების“ მსგავსად, არა მხოლოდ ატავისტურია, არამედ უხეშად რეაქციონერულიც. დეგრადირებულ კაცობრიობას შეუძლია მხოლოდ  დათმობა დეგრადირებული ბუნებისა, რაც უხვად გვაჩვენა ჩვენმა კაპიტალისტურმა საზოგადოებამ და იერარქიულმა ისტორიამ. ჩვენ დიდი ხანია ვსაჭიროებთ არა მხოლოდ „მსოფლიოსთვის და ბუნებისთვის  ხელახლა სულის შთაბერვას“, არამედ კაცობრიობისათვის  სულის შთაბერვას, რათა გავაოცოთ ისინი საკუთარი შესაძლებლობებით, რომელიც მათ გააჩნიათ როგორც  ცოცხალ არსებებსა და ბუნების ევოლუციის მზრუნველ პროდუქტებს. „არაამქვეყნიური“ ღვთაებებით დასახლებული ზესამყარო უნდა ჩანაცვლდეს ჯანსაღი ნატურალიზმით, სადაც ჩვენ, როგორც მოძრაობა, განვაახლებთ გაწყვეტილ კავშირს ბუნებასთან ნატურალისტური საშუალებებით და განვკურნავთ საშინლად დაჭრილ საზოგადოებას სოციალური საშუალებებით. კერძოდ, მწვანეებისთვის ეს ნიშნავს, რომ ჩვენ უნდა ჩამოვაყალიბოთ ახალი, დამოუკიდებელი, რევოლუციური პოლიტიკა, ამ სიტყვის ყველაზე ფართო გაგებით და არ გადავამუშავოთ ძველი, ბანალური, სიმშვიდის მომგვრელი ღვთაებები, მიუხედავად იმისა იქნებიან ისინი დასავლეთიდან თუ აღმოსავლეთიდან, არაქრისტიანები თუ ქრისტიანები, ამქვეყნიურები თუ ზეციურები.  ჩვენ უნდა ვისწავლოთ რეალობისთვის თვალის გასწორება და არა მისი დაფარვა ირაციონალური ფიქრებით, სქელი ბურუსითა და ობსკურანტი11 მითებით.

ვერმონტის მწვანეების მემარცხენე ქსელმა უკვე გადადგა ყველა მნიშვნელოვანი ნაბიჯი ნამდვილად რადიკალური პროგრამის ჩამოყალიბების მცდელობისათვის „ახალი პოლიტიკისაკენ“, რაც გამოკვეთს მემარცხენე მწვანე ეკოლოგიური მოძრაობის ძირითად კონცეპტებს. ის ღიად უწოდებს საკუთარ თავს „ეკოლოგიურ ჰუმანიზმს“ (ამ ტერმინის საუკეთესო გაგებით და არა იმ დამახინჯებული მნიშვნელობით, რომელიც მისცა „ღრმა ეკოლოგიამ“ მსოფლიო „ჰუმანიზმს“). ისინი ავითარებენ სოციალური ეკოლოგიის ძირითად პრინციპებს, რადგან ეს უკანასკნელი ვრცელდება ამერიკულ პოლიტიკურ ცხოვრებაზე.


ეკოლოგიური მოძრაობები და მწვანეები ან გაითავისუფლებენ თავს დახვეწილი იერარქიული „ცენტრულობისაგან“ - იქნება ეს „ბიო“ თუ „ანთროპო“ - და განავითარებენ მკაფიოდ განსაზღვრულ, თანმიმდევრულ სოციალური პრინციპების ორგანოს, დაფუძნებულს ეკოლოგიურ კონცეპტებზე, ან  ის გადაიქცევა მარგინალიზებულ, შემთხვევით გადაყრილი პრივილეგირებული ჯგუფების კრებად. ამ უკანასკნელს შეუძლია, ისწავლოს „მთასავით ფიქრი“, როგორც დევოლი გვირჩევს, თუმცა ასეთ შემთხვევაში მათ სამართლიანად დააიგნორებენ,  როგორც მომდევნო ახირებას, უარეს შემთხვევაში მასხრად აიგდებენ, ხოლო უკეთეს შემთხვევაში ჯანსაღი დაცინვის სამიზნედ აქცევენ.

_________________________________________

  1. მმართველობის თუ ადმინისტრირების ამგვარი წესი იგივეა, რაც დემოკრატია სახელმწიფოს გარეშე, მეორეგვარად არა-სახელწიფო პოლიტიკური ადმინისტრირება. გადაწყვეტილების მიღების დემოკრატიული პროცესი არ უნდა გაიგივდეს საჯარო ადმინისტრირების პროცესთან. სახელმწიფოები განკარგავენ, მაშინ როდესაც დემოკრატიები მართავენ, სახელმწიფოები ძალაუფლებაზეა დაფუძნებული, დემოკრატიები კი კოლექტიურ კონსენსუსზე.  (წყარო -ანარქისტული ბიბლიოთეკა HYPERLINK "http://a-library.org/demokratiuli-konfederalizmi/)
  2. პიტერ კროპოტკინი (1842-1921) იყო ამერიკელი აქტივისტი, მეცნიერი და ფილოსოფოსი, რომელიც იცავდა ანარქიზმს. კროპოტკინი იყო ცენტრალური მმართველობისაგან თავისუფალი, მშრომელთა შორის მოხალისეობრივი გაერთიანებებისგან შემდგარი კომუნისტური საზოგადოების მომხრე.
  3. მალთუსიანიზმი არის იდეების სკოლა, რომელიც ჩამოყალიბდა ტომას მალთუსის პოლიტიკურ-ეკონომიკური იდეების საფუძველზე, რომელიც ასახულია 1798 წლის ნაშრომში, სადაც მოსახლეობის ზრდის კანონს, როგორც უკონტროლო პროცესს, უწოდებს ექსპონენციალურს, ხოლო საკვების მიწოდების ზრდას არითმეტიკულს. მალთუსს სჯეროდა, რომ არსებობს ორი სახეობის „უებარი საშუალება“, რომელსაც შეუძლია, შეამციროს მოსახლეობის ზრდა და დააბრუნოს იგი უფრო მდგრად დონემდე. მას სჯეროდა რომ არსებობს „თავიდან აცილების საშუალებები“, როგორიცაა მორალური შეზღუდვები (თავშეკავება და ქორწინების გადადება ფინანსური ბალანსის მოპოვებამდე) და ქორწინების აკრძალვა სიდუხჭირითა და ნაკლოვანებით ტანჯულ პიროვნებებს შორის. მალთუსს სჯეროდა „პოზიტიური საშუალებების“, რომელსაც მივყავართ „ნაადრევ“ სიკვდილამდე: დაავადებების, შიმშილის, ომების, რომლის შედეგებიც მალთუსის კატასტროფით არის ცნობილი. კატასტროფას მივყავართ მოსახლეობის შემცირებამდე, უფრო „მდგრად“ დონემდე.
  4. ვუდი გატრი ( 1912 – 1967) ამერიკელი მომღერალი
  5. პოლ გუდმანი (1911 –1972) თავის პოლიტიკურ მსოფლმხედველობად ასახელებს ანარქიზმს, სექსუალობად ბისექსუალობას და  პროფესიად „წერილების კაცს“.
  6. არნ ნაესი (1912 –2009) ნორვეგიელი ფილოსოფოსი, რომელმაც დაამკვიდრა ტერმინი „ღრმა ეკოლოგია“. ნაესი იყო გვიანი მეცხრამეტე საუკუნის ეკოლოგიური მოძრაობების მნიშვნელოვანი ფიგურა.
  7. ედვარდ ები (1927 –1989) ამერიკელი მწერალი და ესეისტი ცნობილია გარემოსდაცვითი საკითხების ადვოკატირებით, საჯარო მიწის პოლიტიკის კრიტიკითა და ანარქისტული პოლიტიკური შეხედულებებით. მის ყველაზე ცნობილ ნაშრომებს შორისაა ნოველა „დასაქოქი მაიმუნი განგი“.
  8. შარლინ სპრეტნაკი (დ. 1946 წელს) არის ამერიკელი მწერალი, რომელიც ცნობილია თავისი ნაშრომებით ეკოლოგიაზე, პოლიტიკასა და სულიერებაზე. ის არის ცნობილი ეკოფემინისტი და ამერიკის მწვანეთა პარტიის მოძრაობის თანადამფუძნებელი.
  9. კირკპატრიკ სეილი (დ. 1937 წელს) არის  დამოუკიდებელი მკვლევარი და მწერალი,  დეცენტრალიზაციის ფილოსოფიის გამაერთიანებელი, ნეო-ლუდიზმის ლიდერი, ანტიგლობალური მემარცხენე და ახალი სეპარატისტული მოძრაობის თეორეტიკოსი.
  10. დედამიწის ისტორიის მეოთხეული პერიოდის შუა ეპოქა, რომელიც დაიწყო 2,588 მლნ. წლის წინათ და დამთავრდა 11,7 ათ. წლის წინ.
  11. მეცნიერებისა და სწავლა-განათლების მტერი

 

თარგმანი: სტელა ნამგალაძე

წყარო

ასევე წაიკითხეთ:

Join Us